Bài dịch: " Trung Quốc nắm giữ 47% nghiên cứu cảm biến từ xa, trong khi Hoa Kỳ chỉ sản xuất 9%"

Trung Quốc hiện chiếm gần một nửa tổng số ấn phẩm tạp chí được bình duyệt trong lĩnh vực quan trọng này, trong khi sản lượng của Mỹ đã giảm xuống còn một chữ số.

"Đây là một trong những thay đổi đáng kể nhất về vị thế dẫn đầu công nghệ toàn cầu trong lịch sử gần đây", Debra Laefer, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết. Laefer là giáo sư Kỹ thuật Xây dựng và Đô thị tại Đại học New York Tandon, đồng thời là giảng viên của Trung tâm Khoa học Đô thị + Tiến bộ Tandon.

Được công bố trên tạp chí Geomatics, nghiên cứu đã phân tích hơn 126.000 bài báo được xuất bản từ năm 1961 đến năm 2023 để ghi lại cách Trung Quốc đã tăng trưởng mạnh mẽ từ vị thế gần như không có trong những năm 1960 đến những năm 1990 lên 47% các ấn phẩm viễn thám vào năm 2023, trong khi Hoa Kỳ đã giảm từ 88% nghiên cứu trong những năm 1960 xuống chỉ còn 9% hiện nay.

Viễn thám—khoa học thu thập thông tin từ xa bằng các công nghệ như quét laser, hình ảnh và hình ảnh siêu phổ từ mặt đất, trên không và thậm chí cả không gian—là nền tảng cho các ứng dụng quan trọng, từ xe tự hành đến giám sát khí hậu và an ninh quốc gia. Thị trường toàn cầu được định giá 452 tỷ đô la vào năm 2022 và dự kiến ​​sẽ đạt 1,44 nghìn tỷ đô la vào năm 2030, khiến việc dẫn đầu trong lĩnh vực này trở nên thiết yếu đối với khả năng cạnh tranh kinh tế. Laefer nhấn mạnh rằng việc hiểu rõ ai là người thúc đẩy chuyên môn kỹ thuật và nguồn tài trợ trong lĩnh vực này là "có tầm quan trọng quốc gia và quốc tế, vì chúng gắn liền chặt chẽ với việc tạo ra sở hữu trí tuệ, điều này cũng được thể hiện trong dữ liệu của chúng tôi."

Nghiên cứu cho thấy học bổng về cảm biến từ xa đã tăng trưởng theo cấp số nhân, từ khoảng một chục bài báo mỗi năm vào những năm 1960 lên hơn 13.000 bài mỗi năm vào năm 2023, một mức tăng gấp nghìn lần, vượt xa xu hướng xuất bản khoa học nói chung. Laefer và đồng tác giả Jingru Hua—lúc đó là nghiên cứu sinh thạc sĩ tại Trung tâm Khoa học Dữ liệu của Đại học New York—cho rằng sự gia tăng này là do chi phí thiết bị giảm, sự tham gia toàn cầu lớn hơn, xuất bản kỹ thuật số, và quan trọng nhất là việc áp dụng các kỹ thuật trí tuệ nhân tạo như học máy và học sâu.

Có lẽ đáng chú ý nhất về khả năng cạnh tranh của Mỹ, nghiên cứu này cho thấy mối tương quan gần như hoàn hảo giữa nguồn tài trợ quốc gia và số lượng ấn phẩm. Quỹ Khoa học Tự nhiên Quốc gia Trung Quốc hiện xuất hiện trong phần ghi nhận tài trợ cho hơn 53% các bài báo về cảm biến từ xa được xuất bản từ năm 2021 đến năm 2023, trong khi các cơ quan của Hoa Kỳ chỉ được ghi nhận trong 5%.

Nghiên cứu đã xác định sáu tổ chức tài trợ của Trung Quốc nằm trong số mười nhà tài trợ toàn cầu hàng đầu trong những năm gần đây, so với chỉ hai tổ chức của Mỹ là NASA và Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF). NASA, từng là nhà tài trợ thống trị với 50% số ấn phẩm trong suốt những năm 1990, đã bị các tổ chức tài trợ của Trung Quốc vượt mặt. Đáng chú ý, NSF không có bộ phận chuyên trách về địa tin học (khoa học thu thập và phân tích dữ liệu địa lý) hay trắc địa (khoa học đo hình dạng và vị trí của Trái Đất trên Trái Đất).

Sự thống trị trong nghiên cứu của Trung Quốc còn mở rộng sang lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Theo dữ liệu bằng sáng chế được đưa vào nghiên cứu, Trung Quốc hiện chiếm phần lớn các bằng sáng chế về viễn thám được nộp trên toàn cầu. Chỉ trong ba năm từ 2021 đến 2023, hơn 43.000 bằng sáng chế liên quan đến "viễn thám" đã được nộp trên toàn thế giới, trong đó Trung Quốc chiếm đa số, một sự đảo ngược đáng kể so với cuối thế kỷ 20 khi Hoa Kỳ gần như nắm giữ vị thế thống trị hoàn toàn.

Phân tích của các nhà nghiên cứu về các tiêu đề ấn phẩm cho thấy những ưu tiên công nghệ đang phát triển. Những thập kỷ đầu tập trung chủ yếu vào hình ảnh vệ tinh, nhưng những năm gần đây cho thấy sự phát triển bùng nổ của các kỹ thuật trí tuệ nhân tạo, với các thuật ngữ như "học sâu" và "học máy" hiện đang thống trị các tiêu đề ấn phẩm. Số lượng bài báo đề cập đến các kỹ thuật này đã tăng theo cấp số nhân, đạt hơn 80.000 ấn phẩm vào năm 2023.

Những phát hiện này có ý nghĩa đối với khả năng cạnh tranh công nghệ. Khả năng cảm biến từ xa là nền tảng cho các công nghệ mới nổi bao gồm thực tế tăng cường, định vị tự động và bản sao kỹ thuật số, tất cả đều là những lĩnh vực quan trọng cho các ứng dụng kinh tế và thương mại. Với sự đầu tư liên tục của Trung Quốc và giá trị thương mại của lĩnh vực này dự kiến ​​sẽ tăng gấp ba vào năm 2030, nghiên cứu này cung cấp cơ sở để hiểu được những thay đổi trong lĩnh vực công nghệ quan trọng này.

Thông tin thêm: Debra Laefer và cộng sự, Ấn phẩm Viễn thám 1961–2023—Phân tích Xu hướng Quốc gia và Toàn cầu, Geomatics (2025). DOI: 10.3390/geomatics5030047