Hoàn thiện quy định pháp luật về giá sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp công lĩnh vực viễn thám: Bảo đảm tính đúng, tính đủ chi phí và tạo động lực phát triển ngành trong giai đoạn mới

Yêu cầu hoàn thiện thể chế từ thực tiễn phát triển của lĩnh vực viễn thám

Những năm gần đây, công nghệ viễn thám trên thế giới đã có bước phát triển vượt bậc. Độ phân giải ảnh vệ tinh ngày càng cao, tần suất thu nhận dữ liệu ngày càng dày đặc, trong khi các công nghệ xử lý ảnh dựa trên trí tuệ nhân tạo, học máy, điện toán đám mây và dữ liệu lớn đang làm thay đổi căn bản phương thức khai thác thông tin từ dữ liệu viễn thám.

Tại Việt Nam, nhu cầu sử dụng dữ liệu viễn thám trong quản lý nhà nước tăng nhanh cả về quy mô và chất lượng. Các bộ, ngành, địa phương ngày càng đòi hỏi các sản phẩm chuyên đề có độ chính xác cao, thời gian cập nhật nhanh và khả năng tích hợp với các hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế cũng cho thấy một số định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá được xây dựng từ nhiều năm trước không còn phản ánh đầy đủ những biến động của thị trường lao động, giá cả vật tư, thiết bị, năng lượng và yêu cầu kỹ thuật mới. Nếu không được cập nhật kịp thời, hệ thống giá sẽ không còn phù hợp với thực tiễn, gây khó khăn cho việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Xuất phát từ yêu cầu đó, việc xây dựng và hoàn thiện phương án giá sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp công lĩnh vực viễn thám năm 2026 được thực hiện trên cơ sở Luật Giá, các nghị định hướng dẫn của Chính phủ, các quy định về định mức kinh tế - kỹ thuật và các chế độ tài chính hiện hành. Đây là bước đi cần thiết nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa hệ thống pháp luật về giá với thực tiễn hoạt động chuyên môn của ngành viễn thám.

Bảo đảm nguyên tắc tính đúng, tính đủ trong xác định giá sản phẩm, dịch vụ công

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất của pháp luật về giá hiện nay là xác định giá theo nguyên tắc phản ánh đúng chi phí thực tế, hợp lý và hợp pháp phát sinh trong quá trình cung cấp sản phẩm, dịch vụ công.

Đối với lĩnh vực viễn thám, giá sản phẩm được xác định trên cơ sở các yếu tố cấu thành chủ yếu gồm chi phí nhân công, chi phí vật liệu, chi phí công cụ dụng cụ, chi phí năng lượng và chi phí quản lý chung. Đây là phương pháp tính giá phù hợp với đặc thù của các hoạt động sản xuất dữ liệu, xử lý ảnh viễn thám và thành lập các sản phẩm chuyên đề phục vụ quản lý nhà nước.

Trong đó, chi phí nhân công chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu giá thành sản phẩm. Hoạt động viễn thám đòi hỏi đội ngũ cán bộ kỹ thuật có trình độ chuyên môn cao, từ xử lý ảnh, phân tích dữ liệu, biên tập bản đồ đến kiểm định và đánh giá chất lượng sản phẩm. Việc điều chỉnh mức lương cơ sở theo quy định của Nhà nước là yếu tố khách quan tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất và cần được phản ánh đầy đủ trong đơn giá sản phẩm.

Bên cạnh đó, chi phí công cụ, dụng cụ và trang thiết bị cũng có sự thay đổi đáng kể trong những năm gần đây. Các thiết bị phục vụ xử lý dữ liệu viễn thám, máy tính cấu hình cao, thiết bị lưu trữ, máy in chuyên dụng và các phương tiện kỹ thuật hỗ trợ đều được điều chỉnh theo tiêu chuẩn, định mức mới của Nhà nước. Việc cập nhật các yếu tố này trong cơ cấu giá giúp bảo đảm tính thực chất của đơn giá, đồng thời tạo điều kiện cho các đơn vị duy trì năng lực kỹ thuật đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ chuyên môn.

Đối với chi phí năng lượng, mặc dù chiếm tỷ trọng không lớn nhưng cũng cần được tính toán phù hợp với mức giá điện thực tế. Điều này phản ánh nguyên tắc minh bạch và đầy đủ trong xác định chi phí sản xuất sản phẩm, dịch vụ công.

Có thể thấy rằng, việc rà soát và cập nhật các yếu tố cấu thành giá không phải là việc tăng giá đơn thuần mà là quá trình đưa giá sản phẩm trở về đúng giá trị thực tế của hoạt động sản xuất, phù hợp với các quy định của pháp luật và điều kiện kinh tế hiện hành.

Bảo đảm tính hợp lý về tài chính và hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước

Một trong những yêu cầu quan trọng của cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ sử dụng ngân sách nhà nước là phải bảo đảm sử dụng nguồn lực công hiệu quả, tiết kiệm và minh bạch.

Trong lĩnh vực viễn thám, việc ban hành đơn giá thống nhất giúp các cơ quan quản lý có cơ sở xác định dự toán, tổ chức đặt hàng, giao nhiệm vụ và thanh quyết toán theo quy định. Đây là công cụ quan trọng để kiểm soát chi phí, hạn chế tình trạng xác định chi phí theo phương pháp chủ quan hoặc thiếu căn cứ kỹ thuật.

Thông qua hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật đã được ban hành, mỗi công đoạn sản xuất sản phẩm viễn thám đều được lượng hóa về nhân lực, vật liệu, thiết bị và thời gian thực hiện. Trên cơ sở đó, giá sản phẩm được tính toán theo phương pháp khoa học, có căn cứ pháp lý rõ ràng và được thẩm định chặt chẽ trước khi ban hành.

Cách tiếp cận này giúp bảo đảm sự cân bằng giữa hai mục tiêu quan trọng: vừa bảo đảm khả năng thực hiện nhiệm vụ của đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công, vừa bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Đây cũng là nguyên tắc cốt lõi trong quá trình đổi mới cơ chế tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập hiện nay.

Tạo lập mặt bằng giá minh bạch, phù hợp với diễn biến thị trường

Mặc dù sản phẩm viễn thám thuộc nhóm dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước, nhưng việc xây dựng giá vẫn phải phản ánh tương đối sát các yếu tố của thị trường.

Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, giá nhân công chất lượng cao trong lĩnh vực công nghệ thông tin, dữ liệu không gian địa lý và viễn thám liên tục tăng. Giá thiết bị công nghệ, phần mềm chuyên dụng, hạ tầng lưu trữ dữ liệu và các chi phí phục vụ vận hành hệ thống cũng có nhiều biến động.

Nếu hệ thống giá sản phẩm dịch vụ công không được cập nhật kịp thời sẽ dẫn đến khoảng cách ngày càng lớn giữa giá do Nhà nước quy định và chi phí thực tế trên thị trường. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng cung cấp dịch vụ, khả năng duy trì nguồn nhân lực chất lượng cao và hiệu quả hoạt động của các đơn vị thực hiện nhiệm vụ.

Việc hoàn thiện phương án giá năm 2026 vì vậy không chỉ bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật mà còn góp phần hình thành mặt bằng giá hợp lý, phù hợp với điều kiện kinh tế hiện nay, tạo cơ sở cho việc phát triển thị trường dữ liệu và dịch vụ ứng dụng viễn thám trong tương lai.

Khẳng định vai trò của cơ quan quản lý nhà nước trong cung cấp dịch vụ sự nghiệp công

Là cơ quan được giao quản lý nhà nước chuyên ngành về viễn thám, Cục Viễn thám quốc gia có trách nhiệm tổ chức xây dựng, rà soát và hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm bảo đảm hoạt động cung cấp dịch vụ sự nghiệp công trong lĩnh vực viễn thám được thực hiện hiệu quả, thống nhất và đúng quy định.

Việc xây dựng và trình ban hành phương án giá năm 2026 thể hiện vai trò chủ động của cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế, cập nhật các quy định phù hợp với thực tiễn phát triển của ngành. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn thường xuyên mà còn là một giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng quản lý, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo môi trường thuận lợi cho phát triển ứng dụng viễn thám trên phạm vi cả nước.

Thông qua hệ thống giá được xây dựng khoa học, minh bạch và có căn cứ pháp lý đầy đủ, các đơn vị sự nghiệp công lập trong ngành sẽ có điều kiện nâng cao năng lực kỹ thuật, đầu tư trang thiết bị hiện đại, ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và điện toán đám mây trong xử lý dữ liệu viễn thám.

Đây cũng là tiền đề quan trọng để từng bước xây dựng hệ sinh thái dữ liệu viễn thám quốc gia hiện đại, kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội.

Hoàn thiện thể chế để tạo động lực phát triển lâu dài

Trong bối cảnh khoa học công nghệ đang trở thành động lực chủ yếu của tăng trưởng, việc hoàn thiện các quy định pháp luật về giá sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp công lĩnh vực viễn thám mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi quản lý tài chính đơn thuần.

Đây là quá trình hoàn thiện thể chế nhằm bảo đảm các nguồn lực đầu tư của Nhà nước được sử dụng hiệu quả; tạo điều kiện cho các đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công nâng cao năng lực hoạt động; thúc đẩy ứng dụng rộng rãi dữ liệu viễn thám trong quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu lớn về chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Với định hướng đó, việc hoàn thiện phương án giá sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp công lĩnh vực viễn thám năm 2026 không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt về quản lý tài chính mà còn tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho sự phát triển bền vững của ngành viễn thám Việt Nam trong những năm tới, góp phần xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại dựa trên dữ liệu số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.