Ngày Chuyển đổi số quốc gia 2026: Từ dữ liệu viễn thám đến những giá trị thực chất cho quản trị ngành Nông nghiệp và Môi trường

Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt khi chuyển đổi số được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và yêu cầu đổi mới phương thức quản trị quốc gia. Theo Kế hoạch triển khai Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chủ đề của năm nay là: “Chuyển đổi số quốc gia: Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia”. Chủ đề nhấn mạnh một yêu cầu xuyên suốt: chuyển đổi số không phải là số hóa một cách đơn thuần, mà phải chuyển hóa các thể chế, chính sách, hạ tầng, nền tảng và dữ liệu thành những kết quả cụ thể, tạo ra giá trị mới và nâng cao hiệu quả quản trị.

Chuyển đổi số phải được đo bằng những giá trị tạo ra trong thực tiễn

Trong những năm qua, chuyển đổi số đã từng bước thay đổi phương thức hoạt động của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Từ hồ sơ giấy sang hồ sơ điện tử, từ xử lý thủ công sang quy trình trực tuyến, từ dữ liệu phân tán sang cơ sở dữ liệu dùng chung, từ điều hành dựa nhiều vào kinh nghiệm sang điều hành dựa trên dữ liệu, chuyển đổi số đang tạo ra một phương thức quản trị mới.

Tuy nhiên, khi hạ tầng số và các nền tảng số ngày càng được hình thành, yêu cầu đặt ra cũng cao hơn. Giá trị của chuyển đổi số không còn nằm chủ yếu ở việc một cơ quan có bao nhiêu phần mềm, bao nhiêu hệ thống thông tin hay bao nhiêu quy trình được đưa lên môi trường điện tử. Điều quan trọng là những hệ thống đó có kết nối với nhau hay không; dữ liệu có được chuẩn hóa, chia sẻ và tái sử dụng hay không; người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thực sự được hưởng lợi hay không; và cuối cùng, chất lượng, tốc độ, tính minh bạch của hoạt động quản lý nhà nước có được nâng lên hay không.

Kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các hoạt động hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 phải đổi mới, sáng tạo, hiện đại, chuyên nghiệp, thiết thực, tiết kiệm và hiệu quả, tuyệt đối không phô trương, hình thức. Đặc biệt, các hoạt động phải tạo được sức lan tỏa tới toàn hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và xã hội.

Tinh thần đó cũng đặt ra yêu cầu đối với mỗi đơn vị thuộc Bộ: Ngày Chuyển đổi số quốc gia không chỉ là một đợt truyền thông trong 10 ngày từ 1/10 đến 10/10, mà cần được coi là một mốc để thúc đẩy những nhiệm vụ cụ thể, có sản phẩm, có kết quả và có khả năng tiếp tục phát huy sau ngày 10/10.

Dữ liệu viễn thám – nguồn dữ liệu không gian quan trọng của chuyển đổi số ngành Nông nghiệp và Môi trường

Trong hệ sinh thái dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường, dữ liệu không gian địa lý có vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là lĩnh vực mà công nghệ viễn thám có những lợi thế rất rõ rệt.

Nếu các cơ sở dữ liệu hành chính phản ánh thông tin về đối tượng quản lý, thì dữ liệu viễn thám cung cấp một góc nhìn trực quan, liên tục và có tính không gian về sự biến động của tài nguyên, môi trường và các hoạt động trên bề mặt Trái đất. Từ ảnh vệ tinh có thể theo dõi sự thay đổi của lớp phủ mặt đất, rừng, đất nông nghiệp, mặt nước, khu vực ven biển, thiên tai và nhiều hiện tượng khác trên phạm vi rộng.

Khi được kết hợp với GIS, GNSS, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, các hệ thống quan trắc và ngày càng nhiều hơn là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu viễn thám có thể chuyển từ những bức ảnh đơn thuần thành các lớp thông tin, chỉ số, bản đồ chuyên đề và sản phẩm phân tích phục vụ trực tiếp cho quản lý, giám sát, dự báo và ra quyết định.

Đây chính là điểm giao thoa giữa viễn thám và chuyển đổi số: dữ liệu viễn thám trở thành một bộ phận của hạ tầng dữ liệu số quốc gia và dữ liệu số ngành; còn các công nghệ số giúp khai thác dữ liệu viễn thám nhanh hơn, thông minh hơn và tạo ra giá trị sử dụng lớn hơn.

Đối với Cục Viễn thám quốc gia, hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia vì vậy không chỉ là truyền thông về công nghệ, mà quan trọng hơn là phải làm rõ được dữ liệu viễn thám đang được số hóa, chuẩn hóa, kết nối và khai thác như thế nào để phục vụ các nhiệm vụ quản lý nhà nước của Bộ.

Đưa dữ liệu viễn thám từ “kho dữ liệu” trở thành nguồn lực số dùng chung

Một trong những nhiệm vụ có ý nghĩa thiết thực nhất đối với Cục Viễn thám quốc gia là tiếp tục chuyển đổi phương thức cung cấp thông tin, dữ liệu và sản phẩm ảnh viễn thám từ phương thức truyền thống sang môi trường số.

Theo đề xuất của Phòng Cơ sở hạ tầng viễn thám, Cục cần đẩy mạnh chuẩn hóa, số hóa và kết nối kho dữ liệu viễn thám quốc gia với hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung của ngành Nông nghiệp và Môi trường; đồng thời hướng tới cung cấp thông tin, dữ liệu và sản phẩm ảnh viễn thám trực tuyến, tự động hóa.

Đây là một nhiệm vụ có thể tạo ra kết quả trực tiếp đối với người sử dụng dữ liệu. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và cung cấp trên môi trường số, cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và người sử dụng có thể tra cứu, tiếp cận, khai thác dữ liệu thuận tiện hơn, giảm các thủ tục giấy tờ và thời gian chờ đợi. Đồng thời, việc chia sẻ dữ liệu không gian địa lý giữa các cơ quan sẽ góp phần hạn chế tình trạng đầu tư trùng lặp, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Vì vậy, chuyển đổi số trong lĩnh vực viễn thám cần được nhìn nhận theo hướng: mỗi bộ dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối là một nguồn lực; mỗi quy trình được số hóa là một lần giảm chi phí; mỗi sản phẩm dữ liệu được tái sử dụng là một lần gia tăng giá trị của đầu tư công.

Viễn thám góp phần xây dựng hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu

Một hướng đi quan trọng khác là tăng cường sử dụng dữ liệu viễn thám trong các hệ thống số và nhiệm vụ quản lý trọng điểm của Bộ.

Đối với lĩnh vực phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon, dữ liệu viễn thám có thể hỗ trợ kiểm kê, đo đạc, báo cáo và thẩm định lượng phát thải, hấp thụ khí nhà kính, đặc biệt đối với đất đai, rừng, nông nghiệp và sử dụng đất. Theo đề xuất của Cục, ảnh vệ tinh và các hệ thống giám sát không gian địa lý có thể cung cấp nguồn thông tin khách quan để theo dõi biến động thảm thực vật, diện tích rừng và các yếu tố liên quan đến trữ lượng các-bon.

Đối với khí tượng thủy văn, sự kết hợp giữa mạng lưới quan trắc truyền thống với dữ liệu viễn thám vệ tinh mở ra khả năng giám sát các hiện tượng trên phạm vi rộng, từ mực nước biển, hình thái bão lũ đến những biến động liên quan đến thời tiết cực đoan. Qua đó, dữ liệu viễn thám có thể góp phần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai, hỗ trợ quy hoạch phát triển bền vững vùng ven biển và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những ví dụ trên cho thấy giá trị của chuyển đổi số không nằm ở bản thân công nghệ. Giá trị nằm ở việc dữ liệu được đưa vào đúng quy trình nghiệp vụ, đúng hệ thống và đúng thời điểm để hỗ trợ quyết định. Khi dữ liệu viễn thám được kết nối với các cơ sở dữ liệu ngành, GIS, các hệ thống quan trắc và các mô hình phân tích, Cục Viễn thám quốc gia có thể từng bước chuyển vai trò từ cung cấp dữ liệu sang cung cấp thông tin và sản phẩm phân tích phục vụ quyết định.

Những nhiệm vụ Cục Viễn thám quốc gia cần tập trung để Ngày Chuyển đổi số có ý nghĩa thiết thực

Từ chủ đề Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 và những nhiệm vụ đã được xác định, Cục Viễn thám quốc gia cần tập trung vào một số hướng công việc có khả năng tạo ra kết quả rõ ràng.

Trước hết, cần tiếp tục chuẩn hóa và số hóa toàn diện dữ liệu viễn thám, xây dựng các chuẩn dữ liệu, siêu dữ liệu, quy trình cập nhật và khai thác thống nhất, tạo nền tảng để dữ liệu có thể kết nối với hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung của Bộ.

Thứ hai, cần đẩy mạnh cung cấp dữ liệu và sản phẩm viễn thám trên môi trường số, hướng tới một quy trình từ tìm kiếm, tra cứu, lựa chọn, yêu cầu khai thác đến cung cấp dữ liệu được thực hiện trực tuyến, minh bạch và thuận tiện. Đây là một trong những kết quả người sử dụng có thể cảm nhận trực tiếp từ chuyển đổi số.

Thứ ba, Cục cần tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu với các đơn vị trong Bộ, từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu không gian địa lý phục vụ quản lý nông nghiệp và môi trường. Dữ liệu viễn thám không nên chỉ được khai thác trong phạm vi một đơn vị hay một dự án mà cần được tái sử dụng trong nhiều bài toán quản lý khác nhau.

Thứ tư, cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các phương pháp phân tích dữ liệu lớn trong khai thác ảnh viễn thám. Khi khối lượng ảnh vệ tinh ngày càng lớn, phương thức xử lý thủ công sẽ khó đáp ứng yêu cầu về tốc độ và phạm vi. AI có thể hỗ trợ tự động nhận dạng, phân loại, phát hiện biến động và tạo ra các sản phẩm thông tin có giá trị cao hơn từ dữ liệu viễn thám. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI cần gắn với dữ liệu chuẩn, quy trình nghiệp vụ và yêu cầu kiểm chứng chất lượng, thay vì chỉ dừng ở việc thử nghiệm công nghệ.

Thứ năm, cần bảo đảm an toàn thông tin và vận hành ổn định các hệ thống dữ liệu viễn thám quốc gia. Chuyển đổi số càng sâu thì yêu cầu về an toàn dữ liệu, an ninh hệ thống và khả năng vận hành liên tục càng cao. Đề xuất của Cục đã xác định rõ yêu cầu rà soát, bảo đảm các hệ thống cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia vận hành thông suốt, an toàn, sẵn sàng kết nối và chia sẻ dữ liệu.

Cuối cùng, Cục cần chuyển mạnh từ truyền thông về công nghệ sang truyền thông về kết quả. Thay vì chỉ giới thiệu một hệ thống được xây dựng như thế nào, cần cho thấy hệ thống đó giúp rút ngắn bao nhiêu thời gian xử lý, giảm bao nhiêu khâu trung gian, cung cấp được những loại dữ liệu nào, hỗ trợ nhiệm vụ quản lý nào và tạo ra lợi ích gì cho cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Từ ngày hưởng ứng đến một quá trình chuyển đổi lâu dài

Theo Kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các hoạt động hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026 được triển khai trong thời gian từ ngày 1/10 đến hết ngày 10/10, trong đó có yêu cầu đẩy mạnh truyền thông về những mô hình, cách làm sáng tạo và kết quả thiết thực trong chuyển đổi số.

Đối với Cục Viễn thám quốc gia, đây là dịp để giới thiệu rõ hơn vai trò của viễn thám trong xây dựng hạ tầng dữ liệu số của ngành Nông nghiệp và Môi trường, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để xác lập những nhiệm vụ cụ thể cho giai đoạn tiếp theo.

Điều quan trọng nhất là sau ngày 10/10, những nhiệm vụ đó vẫn tiếp tục được thực hiện. Một cơ sở dữ liệu được chuẩn hóa tốt hơn; một dịch vụ dữ liệu được cung cấp thuận tiện hơn; một hệ thống được kết nối với nhiều đơn vị hơn; một quy trình phân tích được tự động hóa; một sản phẩm cảnh báo được tạo ra nhanh hơn; hay một quyết định quản lý được hỗ trợ bằng dữ liệu khách quan hơn – đó mới là những biểu hiện cụ thể của chuyển đổi số.

Với đặc thù là cơ quan quản lý nhà nước về viễn thám, Cục Viễn thám quốc gia có điều kiện để biến dữ liệu không gian địa lý thành một trong những nguồn lực quan trọng phục vụ chuyển đổi số của ngành. Từ ảnh vệ tinh đến cơ sở dữ liệu, từ dữ liệu đến thông tin, từ thông tin đến phân tích và từ phân tích đến quyết định quản lý – đó chính là chuỗi giá trị mà chuyển đổi số cần hướng tới.

Ngày Chuyển đổi số quốc gia vì vậy không chỉ là một ngày để nói về chuyển đổi số, mà là một mốc để chứng minh chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi cụ thể như thế nào. Với Cục Viễn thám quốc gia, ý nghĩa thiết thực nhất của ngày này là tiếp tục đưa dữ liệu viễn thám vào sâu hơn trong hệ thống dữ liệu số của ngành, phục vụ tốt hơn công tác quản lý, giám sát, dự báo và ra quyết định; qua đó góp phần xây dựng nền quản trị hiện đại, dựa trên dữ liệu và ngày càng hiệu quả.