Thực hiện Kết luận số 76-KL/TW: Từ kiện toàn tổ chức đến nâng cao hiệu quả quản trị ngành Nông nghiệp và Môi trường

Tạo chuyển biến thực chất trong tổ chức và vận hành bộ máy

Việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Kế hoạch thực hiện Kết luận số 76-KL/TW, Kế hoạch số 06-KH/TW và Nghị quyết số 221/NQ-CP của Chính phủ là bước cụ thể hóa các chủ trương lớn của Trung ương về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Kế hoạch xác định rõ mục tiêu tổ chức quán triệt, triển khai đồng bộ các chủ trương, nghị quyết, kết luận; đồng thời cụ thể hóa thành những nhiệm vụ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của từng cơ quan, đơn vị thuộc Bộ.

Điểm đáng chú ý của Kế hoạch là yêu cầu chuyển mạnh từ chủ trương sang hành động, từ định hướng chung sang các nhiệm vụ có đầu việc, sản phẩm, thời hạn và trách nhiệm cụ thể. Đây là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh tổ chức bộ máy đang được tiếp tục sắp xếp theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đồng thời mô hình chính quyền địa phương 02 cấp được triển khai với yêu cầu cao hơn về phân cấp, phân quyền và khả năng xử lý công việc ngay tại cơ sở.

Theo Kế hoạch, các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ phải chủ động rà soát chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn; bảo đảm không chồng chéo, không bỏ sót nhiệm vụ, đồng thời xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền và mối quan hệ phối hợp. Cùng với đó là yêu cầu tiếp tục rà soát các nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền cho địa phương; đánh giá mức độ phù hợp, khả năng thực hiện và điều kiện bảo đảm. Những nhiệm vụ này được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và tăng cường kiểm soát quyền lực.

Có thể thấy, ý nghĩa của Kế hoạch không chỉ nằm ở việc "sắp xếp lại" tổ chức. Quan trọng hơn, đây là quá trình đổi mới phương thức vận hành của bộ máy quản lý nhà nước: rõ chức năng hơn, rõ thẩm quyền hơn, rõ trách nhiệm hơn và dựa nhiều hơn vào dữ liệu, công nghệ để ra quyết định. Đây cũng là điều kiện để việc phân cấp, phân quyền thực sự đi vào thực chất, tránh tình trạng chuyển giao nhiệm vụ nhưng thiếu dữ liệu, thiếu công cụ hoặc thiếu năng lực thực hiện.

Tinh gọn nhưng phải nâng cao chất lượng và năng lực thực thi

Một trong những nội dung trọng tâm của Kế hoạch là "sắp xếp, tinh gọn bộ máy bên trong Bộ và sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập". Bộ yêu cầu tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức theo nguyên tắc quản lý đa ngành, đa lĩnh vực; rà soát, sửa đổi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các cơ quan, đơn vị trực thuộc phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao. Song song với đó là rà soát các đơn vị sự nghiệp công lập, tăng cường tự chủ, xã hội hóa và chuyển giao những dịch vụ công mà Nhà nước không nhất thiết phải trực tiếp thực hiện.

Tinh gọn bộ máy vì vậy không đồng nghĩa với giảm đơn thuần về đầu mối hay số lượng nhân lực. Kế hoạch đặt vấn đề đồng thời về chất lượng đội ngũ, vị trí việc làm, cơ cấu ngạch công chức, chức danh nghề nghiệp viên chức và hiệu quả đầu ra. Các cơ quan, đơn vị phải xác định vị trí việc làm, bố trí và sử dụng đội ngũ phù hợp; nâng cao chất lượng cán bộ, công chức, viên chức; đổi mới đánh giá theo sản phẩm, kết quả đầu ra; đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực chuyển đổi số, dữ liệu và khai thác các nền tảng số, hệ thống thông tin.

Đối với một cơ quan chuyên môn có tính đặc thù cao như Cục Viễn thám quốc gia, yêu cầu này đặt ra bài toán kép: vừa bảo đảm tổ chức bộ máy tinh gọn, phân công rõ ràng, vừa duy trì và phát triển năng lực chuyên môn sâu về viễn thám, dữ liệu không gian địa lý, hạ tầng thu nhận và xử lý dữ liệu, công nghệ phân tích và các sản phẩm giám sát phục vụ quản lý nhà nước.

Đây là lĩnh vực có tốc độ đổi mới công nghệ nhanh, đòi hỏi đội ngũ không chỉ có kiến thức chuyên ngành mà còn phải có năng lực về dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, hệ thống thông tin địa lý, tự động hóa xử lý dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin. Vì vậy, thực hiện Kế hoạch cũng là cơ hội để Cục tiếp tục cơ cấu lại nguồn lực theo hướng tập trung vào những nhiệm vụ quản lý nhà nước, nghiên cứu, công nghệ và dữ liệu có tính nền tảng, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị trực thuộc.

Dữ liệu không gian và viễn thám - nền tảng công nghệ cho mô hình quản trị mới

Một trong những nhóm nhiệm vụ có ý nghĩa trực tiếp đối với Cục Viễn thám quốc gia là nội dung "đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu, chuẩn hóa phần mềm phục vụ vận hành mô hình 02 cấp". Kế hoạch yêu cầu tiếp tục đầu tư, nâng cấp hạ tầng số đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở; hoàn thiện nền tảng số, cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo nguyên tắc "đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung"; rà soát các phần mềm, nền tảng đang triển khai tại địa phương và xây dựng, vận hành hệ thống chỉ đạo, điều hành trên môi trường số, tích hợp đồng bộ dữ liệu không gian đa ngành.

Đây chính là không gian để dữ liệu viễn thám phát huy giá trị. Khác với nhiều loại dữ liệu hành chính được hình thành từ hoạt động quản lý, dữ liệu viễn thám cung cấp khả năng quan sát, đo đạc và giám sát các đối tượng, hiện tượng trên phạm vi rộng theo thời gian. Khi được chuẩn hóa, tích hợp và kết nối với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác, dữ liệu viễn thám có thể trở thành một lớp dữ liệu không gian quan trọng phục vụ quản lý đất đai, nông nghiệp, tài nguyên nước, rừng, môi trường, biển và nhiều lĩnh vực khác thuộc phạm vi quản lý của Bộ.

Cục Viễn thám quốc gia hiện có chức năng, nhiệm vụ gắn trực tiếp với xây dựng, quản lý, phát triển hạ tầng và cơ sở dữ liệu viễn thám. Cơ cấu tổ chức của Cục gồm các đơn vị chuyên môn về công nghệ và thẩm định viễn thám, cơ sở hạ tầng viễn thám, quản lý hoạt động viễn thám và các đơn vị sự nghiệp thực hiện thu nhận, xử lý, lưu trữ, cung cấp dữ liệu và sản phẩm viễn thám.

Đặc biệt, hệ thống cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia đang được Cục tập trung xây dựng, hoàn thiện theo lộ trình 2026-2030, hướng tới chuẩn hóa dữ liệu, kết nối, chia sẻ và hình thành nền tảng dữ liệu viễn thám thống nhất, hiện đại, dùng chung. Đây là hướng đi phù hợp trực tiếp với yêu cầu của Kế hoạch về hoàn thiện cơ sở dữ liệu chuyên ngành và bảo đảm dữ liệu được kết nối, chia sẻ, khai thác hiệu quả.

Trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, yêu cầu về dữ liệu phục vụ quản lý từ Trung ương đến cơ sở càng trở nên rõ nét. Khi nhiều nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền, cơ quan thực hiện ở địa phương cần có dữ liệu đầy đủ, cập nhật và có khả năng khai thác trực tiếp. Viễn thám có ưu thế đặc biệt trong việc cung cấp thông tin diện rộng, cập nhật theo chu kỳ và hỗ trợ theo dõi biến động. Do đó, Cục có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các lớp dữ liệu, sản phẩm và công cụ giám sát không gian phục vụ các cơ quan quản lý trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được phân cấp.

Cục Viễn thám quốc gia: Chủ động cụ thể hóa Kế hoạch trong lĩnh vực chuyên môn

Kế hoạch của Bộ không phân công một nhiệm vụ riêng mang tên "Cục Viễn thám quốc gia" trong danh mục nhiệm vụ kèm theo; nhiều nhiệm vụ được giao theo phạm vi "các cơ quan, đơn vị trực thuộc Bộ" hoặc "các cơ quan, đơn vị có liên quan". Vì vậy, trách nhiệm của Cục cần được xác định trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được Bộ trưởng giao và trong phạm vi các nhóm nhiệm vụ có liên quan, thay vì coi đây là một nhiệm vụ độc lập tách khỏi chương trình chung của Bộ.

Trước hết, Cục cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quy trình nội bộ và cơ chế phối hợp trong lĩnh vực viễn thám, bảo đảm mỗi nhiệm vụ có đầu mối rõ ràng, hạn chế giao thoa, chồng chéo giữa các đơn vị. Việc rà soát này cần gắn với yêu cầu phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công về dữ liệu, sản phẩm viễn thám.

Thứ hai, Cục cần tổ chức lại nguồn lực theo hướng tập trung vào những nhiệm vụ cốt lõi, đồng thời tiếp tục hoàn thiện vị trí việc làm và nâng cao chất lượng đội ngũ. Trong lĩnh vực viễn thám, năng lực chuyên môn sâu phải được xem là một trong những yếu tố then chốt để bảo đảm hiệu quả hoạt động sau sắp xếp. Cùng với đó là đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng năng lực số, năng lực quản trị dữ liệu và khả năng ứng dụng các công nghệ mới.

Thứ ba, Cục cần xác định cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia và hạ tầng dữ liệu không gian là một trong những nhiệm vụ trọng tâm để thực hiện yêu cầu chuyển đổi số của Kế hoạch. Đài Viễn thám quốc gia, với chức năng xây dựng, quản lý, vận hành trạm thu dữ liệu, cập nhật cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia, xử lý và cung cấp thông tin, dữ liệu, sản phẩm viễn thám, có vai trò trực tiếp trong chuỗi tạo lập và cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước. Quy định hiện hành cũng xác định nhiệm vụ xây dựng dữ liệu ảnh viễn thám phục vụ dữ liệu khung của hạ tầng dữ liệu không gian địa lý quốc gia và xây dựng, vận hành cơ sở dữ liệu chuyên đề giám sát nông nghiệp, môi trường bằng công nghệ viễn thám.

Thứ tư, Cục cần chủ động phối hợp với các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ trong kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu, nhất là dữ liệu không gian. Việc này cần được thực hiện theo hướng chuẩn hóa dữ liệu, thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật, bảo đảm khả năng liên thông và tránh đầu tư, xây dựng các hệ thống dữ liệu phân tán, thiếu kết nối. Đây cũng là yêu cầu phù hợp với mục tiêu mà Kế hoạch đặt ra là hình thành nền tảng dữ liệu quốc gia và chuyên ngành "đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung".

Thứ năm, Cục cần phát huy thế mạnh công nghệ để chuyển từ cung cấp dữ liệu sang cung cấp thông tin và sản phẩm phục vụ quyết định quản lý. Giá trị của viễn thám không chỉ nằm ở ảnh vệ tinh hay dữ liệu thu nhận được, mà ở khả năng biến dữ liệu thành thông tin có thể sử dụng trong điều hành: phát hiện biến động đất đai, theo dõi sản xuất nông nghiệp, giám sát rừng, nguồn nước, môi trường, biển và các hiện tượng tự nhiên. Khi những sản phẩm này được tích hợp vào các hệ thống chỉ đạo, điều hành trên môi trường số, công nghệ viễn thám sẽ trở thành một thành phần của hạ tầng quản trị, thay vì chỉ là một nguồn dữ liệu chuyên môn.

Từ yêu cầu của Kế hoạch đến phương thức quản trị dựa trên dữ liệu

Kết luận số 76-KL/TW và Kế hoạch triển khai của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ra một yêu cầu xuyên suốt: tổ chức bộ máy phải được vận hành thực chất, hiệu quả, gắn với phân cấp, phân quyền và nâng cao chất lượng phục vụ. Để đạt được mục tiêu đó, cải cách tổ chức không thể tách rời cải cách phương thức quản lý và chuyển đổi số.

Đối với ngành Nông nghiệp và Môi trường, đặc thù quản lý trên không gian rộng, đối tượng quản lý đa dạng và thường xuyên biến động khiến yêu cầu về dữ liệu càng trở nên cấp thiết. Một mô hình quản trị hiện đại cần có khả năng biết "đang có gì", "ở đâu", "biến động như thế nào" và "cần xử lý ra sao". Dữ liệu không gian, dữ liệu viễn thám, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và các nền tảng số có thể tạo thành hệ thống thông tin hỗ trợ trả lời những câu hỏi đó một cách nhanh chóng và khách quan.

Vì vậy, việc thực hiện Kế hoạch của Bộ cũng là cơ hội để Cục Viễn thám quốc gia tiếp tục khẳng định vai trò của mình trong quá trình hiện đại hóa phương thức quản lý nhà nước. Trọng tâm không chỉ là hoàn thành các nhiệm vụ chuyên môn được giao, mà phải hướng tới xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu viễn thám đồng bộ, chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và có khả năng khai thác thực chất, phục vụ trực tiếp công tác chỉ đạo, điều hành và quản lý ngành.

Để làm được điều đó, yêu cầu đặt ra đối với Cục là phải chủ động hơn trong tham mưu, quyết liệt hơn trong tổ chức thực hiện, tăng cường phối hợp liên ngành và lấy sản phẩm, kết quả đầu ra làm thước đo hiệu quả. Mỗi nhiệm vụ về thể chế, tổ chức bộ máy, nhân lực, dữ liệu và công nghệ cần được cụ thể hóa thành những kết quả có thể kiểm chứng, có thời hạn và xác định rõ trách nhiệm.

Kế hoạch thực hiện Kết luận số 76-KL/TW vì thế không chỉ là một chương trình sắp xếp tổ chức. Đây là bước tiếp theo trong quá trình xây dựng một nền hành chính tinh gọn, phân cấp hợp lý, vận hành trên môi trường số và dựa ngày càng nhiều vào dữ liệu. Với Cục Viễn thám quốc gia, việc chủ động đưa dữ liệu và công nghệ viễn thám vào quá trình này sẽ góp phần quan trọng hình thành năng lực giám sát, phân tích và cung cấp thông tin không gian phục vụ quản lý nhà nước, qua đó đóng góp thiết thực vào mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong giai đoạn mới.