Khai thác “nguồn tài nguyên số” từ không gian: vai trò chiến lược của dữ liệu viễn thám trong quản lý nhà nướcTrong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi số toàn diện, dữ liệu không chỉ đơn thuần là thông tin mà đã trở thành một loại "tài nguyên số" đặc biệt, đóng vai trò nền tảng cho mọi quyết định quản lý. Ngày 31/12/2025, Cục Viễn thám quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ban hành Quyết định số 290/QĐ-VTQG công bố Báo cáo siêu dữ liệu viễn thám năm 2025. Văn bản này không chỉ là một thủ tục hành chính theo quy định của Nghị định 03/2019/NĐ-CP mà còn là lời giải cho bài toán minh bạch hóa, tăng cường khả năng tiếp cận và tối ưu hóa giá trị của công nghệ không gian phục vụ đa mục tiêu.Sự bứt phá về quy mô và chất lượng của hệ thống dữ liệu quốc giaNhìn vào số liệu thống kê trong Báo cáo siêu dữ liệu năm 2025, chúng ta thấy một sự đầu tư bài bản và sự trưởng thành vượt bậc của hạ tầng viễn thám Việt Nam. Tổng số lượng cảnh ảnh và bình đồ ảnh được thu nhận, xử lý trong năm qua đạt những con số ấn tượng, đáp ứng nhu cầu giám sát từ tổng thể đến chi tiết.Điểm tựa quan trọng nhất là nguồn dữ liệu nội lực từ vệ tinh VNREDSat-1 – vệ tinh quan sát Trái Đất đầu tiên của Việt Nam. Với 2.232 cảnh ảnh độ phân giải cao 2,5m được thu nhận , VNREDSat-1 đảm bảo cho các cơ quan nhà nước một nguồn dữ liệu hoàn toàn chủ động, không phụ thuộc vào các đối tác nước ngoài trong các tình huống khẩn cấp về an ninh quốc gia hay thiên tai đột xuất. Bên cạnh đó, để nâng cao độ phủ trùm, hệ thống đã tích hợp 778 cảnh ảnh SPOT6 từ đối tác Pháp, đạt tỷ lệ phủ trùm khả dụng trên toàn lãnh thổ Việt Nam lên đến khoảng 84%.Đặc biệt, nhằm phục vụ các yêu cầu quản lý đòi hỏi độ chi tiết cực cao, báo cáo ghi nhận việc thu nhận 156 cảnh ảnh KOMPSAT-3A (độ phân giải siêu cao 0,55m) tập trung vào các khu vực đất liền trọng điểm tại miền Bắc và miền Nam. Sự hiện diện của các loại dữ liệu đa dạng từ ảnh quang học (Sentinel-2, Landsat-8, Pléiades) đến ảnh radar có khả năng xuyên mây (Sentinel-1, ALOS-2) đã tạo nên một hệ sinh thái dữ liệu không gian đa tầng, đa độ phân giải và đa thời gian.Chất lượng dữ liệu cũng là một chỉ số đáng chú ý khi có tới 2.061 cảnh ảnh và bình đồ ảnh đạt độ che phủ mây dưới 10%. Việc sở hữu các dữ liệu "sạch" này là tiền đề quyết định để xây dựng 803 mảnh bình đồ ảnh ở nhiều tỷ lệ khác nhau, từ 1/1.000.000 (ảnh MODIS) phục vụ giám sát vùng đến 1/5.000 (ảnh Pléiades) phục vụ quy hoạch chi tiết đô thị.Vai trò "mắt thần" trong quản lý nông nghiệp, tài nguyên và môi trườngDữ liệu viễn thám không chỉ nằm trong các ổ cứng lưu trữ mà đã thực sự "sống" thông qua các ứng dụng thực tiễn, trở thành công cụ đắc lực cho ngành Nông nghiệp và Môi trường.Trong lĩnh vực Lâm nghiệp và Nông nghiệp, ảnh vệ tinh SPOT6 và Sentinel-2 đã trở thành công cụ chủ đạo để giám sát diễn biến rừng. Khả năng cung cấp ảnh định kỳ giúp các cơ quan quản lý lâm nghiệp phát hiện sớm các điểm cháy rừng và các khu vực rừng bị xâm hại, phá hoại trái phép. Trong nông nghiệp, dữ liệu này giúp đánh giá hiện trạng sử dụng đất lúa, theo dõi sức khỏe cây trồng và dự báo năng suất dựa trên các chỉ số thực vật, từ đó hỗ trợ điều hành sản xuất và đảm bảo an ninh lương thực.Trong lĩnh vực Môi trường và Phòng chống thiên tai, vai trò của các vệ tinh radar như Sentinel-1 và ALOS-2 là không thể thay thế. Với đặc tính có thể "nhìn" xuyên mây và hoạt động cả ban ngày lẫn ban đêm, các dòng vệ tinh này cung cấp thông tin kịp thời về vùng ngập lụt, sạt lở đất trong mùa mưa bão – thời điểm mà các phương pháp quan sát truyền thống hay ảnh quang học thường bị vô hiệu hóa. Ảnh MODIS với dải quét cực rộng 2.330km lại đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi chất lượng không khí, nhiệt độ bề mặt đại dương và các biến đổi môi trường trên quy mô lớn, phục vụ công tác nghiên cứu biến đổi khí hậu. Phường Tân Hải, TP Hồ Chí Minh, Ảnh Spot 6 chụp năm 2025Giá trị đa tầng cho mọi đối tượng: Từ nhà quản lý đến người dânQuyết định 290/QĐ-VTQG và việc công khai siêu dữ liệu trên Cổng thông tin điện tử (https://dulieuvientham.gov.vn) mang lại lợi ích cụ thể cho nhiều nhóm đối tượng: (1) Đối với Nhà quản lý cấp cao: Dữ liệu này cung cấp một "phông nền" tin cậy để hoạch định các chính sách vĩ mô về phát triển bền vững, an ninh năng lượng, và ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu. Nó giúp tối ưu hóa nguồn lực nhà nước bằng cách dùng chung dữ liệu giữa các bộ, ngành, tránh tình trạng đầu tư mua sắm ảnh vệ tinh chồng chéo, lãng phí; (2) Đối với Nhà quản lý cấp trung và cấp địa phương: Đây là kho tư liệu quý giá để thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn như cập nhật bản đồ hiện trạng sử dụng đất, kiểm kê rừng hàng năm, hay quản lý trật tự xây dựng tại địa phương một cách trực quan và minh bạch; (3) Đối với Doanh nghiệp và Hiệp hội: Việc biết rõ "trong kho có gì" (thông qua siêu dữ liệu) giúp các doanh nghiệp công nghệ, khởi nghiệp phát triển các ứng dụng giá trị gia tăng trên nền tảng viễn thám như: ứng dụng theo dõi canh tác cho nông dân, dịch vụ đánh giá rủi ro thiên tai cho các công ty bảo hiểm, hay công cụ phân tích thị trường bất động sản; (4) Đối với Người dân và Cộng đồng: Việc tiếp cận dữ liệu giúp người dân tăng cường giám sát môi trường sống xung quanh, từ việc theo dõi tình trạng ô nhiễm không khí, nguồn nước đến việc nắm bắt kịp thời các cảnh báo thiên tai tại khu vực mình sinh sống, góp phần xây dựng một cộng đồng an toàn và thông thái hơn.Quảng trường Ba Đình, ảnh vệ tinh Compsat-3A chụp năm 2025Hướng tới một nền quản trị dựa trên dữ liệuViệc công bố Báo cáo siêu dữ liệu viễn thám năm 2025 theo Quyết định 290/QĐ-VTQG là minh chứng cho sự chuyên nghiệp và tinh thần phục vụ của ngành viễn thám. Nó đánh dấu một bước chuyển quan trọng: từ việc "thu nhận và lưu trữ" sang "kết nối và sẻ chia". Khi dữ liệu không gian được khơi thông, nó sẽ trở thành dòng chảy kiến thức giúp các nhà quản lý điều hành đất nước dựa trên bằng chứng khoa học thực tiễn, giúp doanh nghiệp bứt phá và người dân được hưởng lợi từ các thành tựu của khoa học vũ trụ.Trong tương lai, với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp cùng kho dữ liệu viễn thám ngày càng đồ sộ, chúng ta hoàn toàn có quyền kỳ vọng vào một hệ thống quản trị quốc gia thông minh hơn, nơi mà mỗi centimet đất đai, mỗi hecta rừng, và các loại tài nguyên quốc gia đều được bảo vệ và phát triển bền vững dưới sự giám sát của "những con mắt" từ không gian.