Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, công nghệ viễn thám không chỉ đơn thuần là công cụ quan sát từ xa mà đã trở thành hạ tầng dữ liệu quan trọng, đóng vai trò then chốt trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Để đáp ứng yêu cầu cấp bách từ thực tiễn và tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho sự phát triển của ngành, dự thảo Nghị định mới về hoạt động viễn thám thay thế Nghị định số 03/2019/NĐ-CP đã được xây dựng với những thay đổi mang tính đột phá, hứa hẹn sẽ đưa viễn thám Việt Nam vươn tầm khu vực và thế giới.Việc ban hành Nghị định mới không chỉ là yêu cầu cấp thiết để hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn là sự cụ thể hóa các nghị quyết quan trọng của Đảng và Chính phủ về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng như chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu và tăng cường quản lý tài nguyên. Sau nhiều năm triển khai Nghị định số 03/2019/NĐ-CP, mặc dù đã tạo được khung khổ pháp lý cơ bản, nhưng thực tiễn phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data), đã khiến một số quy định cũ không còn phù hợp. Dự thảo Nghị định lần này tập trung vào việc tháo gỡ các "điểm nghẽn", thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo cơ sở để chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực viễn thám, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phát triển.undefinedMột trong những điểm mới nổi bật nhất của dự thảo chính là việc mở rộng phạm vi điều chỉnh và bổ sung các khái niệm khoa học hiện đại, bao quát toàn bộ các loại hình viễn thám từ vệ tinh, khí quyển đến mặt đất. Thay vì chỉ tập trung vào viễn thám vệ tinh như trước đây, dự thảo đã đưa vào quản lý các hoạt động viễn thám tầm thấp và viễn thám mặt đất, phản ánh đúng xu thế sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) và các cảm biến di động đang bùng nổ hiện nay. Điều này giúp tạo ra một hệ thống quản lý đồng bộ, xuyên suốt, đảm bảo mọi hoạt động thu nhận thông tin về bề mặt Trái Đất và khí quyển đều được vận hành trong khuôn khổ pháp luật, tránh sự chồng chéo hoặc bỏ trống đối tượng quản lý. undefinedẢnh một góc Hà Nội do vệ tinh SPOT6 chụp năm 2025Đáng chú ý, dự thảo Nghị định đã đưa ra những chính sách ưu tiên phát triển công nghệ lõi và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các công nghệ, sản phẩm viễn thám mới. Đây là một bước đi táo bạo nhằm khuyến khích các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo dấn thân vào lĩnh vực công nghệ cao, đặc biệt là trong việc thiết kế, chế tạo vệ tinh nhỏ và phát triển các thuật toán AI chiết xuất thông tin tự động. Chính sách này không chỉ giúp Việt Nam tăng cường năng lực tự chủ về công nghệ mà còn mở ra cơ hội hình thành một ngành kinh tế không gian vũ trụ và kinh tế tầm thấp đầy tiềm năng theo định hướng của Bộ Chính trị.undefinedVề quản lý dữ liệu, Cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia được định vị là một trong những hạ tầng dữ liệu số quan trọng bậc nhất, phải được kết nối, chia sẻ rộng rãi với các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành khác. Dự thảo quy định rất rõ về tính kế thừa, sử dụng chung dữ liệu để tránh lãng phí ngân sách nhà nước, đồng thời đặt ra các tiêu chuẩn "xanh" cho hạ tầng lưu trữ và xử lý dữ liệu. Ý nghĩa của quy định này nằm ở việc tối ưu hóa nguồn lực: Nhà nước sẽ không chi ngân sách để mua dữ liệu nước ngoài nếu các loại dữ liệu tương đương đã có sẵn trong nước hoặc được thu nhận tại trạm thu của Việt Nam. Điều này đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả trong đầu tư công và thúc đẩy việc khai thác tối đa tài sản dữ liệu quốc gia.undefinedMột thay đổi mang tính nhân văn và hội nhập sâu rộng là việc đẩy mạnh xã hội hóa và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Dự thảo Nghị định quy định rõ danh mục các hoạt động viễn thám phải có giấy phép và điều kiện cấp phép minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân, kể cả tổ chức quốc tế, tham gia đầu tư vào hạ tầng thu nhận dữ liệu viễn thám tại Việt Nam. Việc cắt giảm các rào cản hành chính và áp dụng dịch vụ công trực tuyến trong cấp phép sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, từ đó thu hút các nguồn lực xã hội đóng góp vào sự phát triển chung của ngành.undefinedBên cạnh đó, công tác phân cấp, phân quyền cũng được thể hiện mạnh mẽ trong dự thảo, gắn quyền hạn với trách nhiệm cụ thể của các địa phương. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được trao vai trò chủ động hơn trong việc quản lý và ứng dụng viễn thám phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tại địa bàn, từ giám sát rừng, ô nhiễm môi trường đến phòng chống thiên tai và quản lý đô thị thông minh. Việc trao quyền này không chỉ giúp các địa phương phản ứng nhanh hơn với các biến động thực tế mà còn nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường theo hướng bền vững.undefinedAn ninh dữ liệu và chủ quyền quốc gia luôn là yếu tố kiên quyết trong hoạt động viễn thám. Dự thảo Nghị định đã bổ sung các quy định nghiêm ngặt về việc trao đổi, cung cấp dữ liệu viễn thám vệ tinh với nước ngoài, đặc biệt là tại các khu vực trọng yếu về quốc phòng, an ninh. Mọi hoạt động chuyển, xử lý dữ liệu xuyên biên giới đều phải qua đánh giá tác động và sự kiểm soát của cơ quan chức năng để bảo vệ bí mật nhà nước và lợi ích dân tộc. Sự kết hợp hài hòa giữa việc mở cửa hội nhập quốc tế với việc thắt chặt an ninh dữ liệu chính là chìa khóa để Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu về công nghệ vũ trụ một cách an toàn và hiệu quả.undefinedCó thể nói, dự thảo Nghị định về hoạt động viễn thám thay thế Nghị định số 03/2019/NĐ-CP là một văn bản quy phạm pháp luật có tầm nhìn xa, phản ánh khát vọng làm chủ không gian và công nghệ của Việt Nam. Với những nội dung mới mang tính đột phá từ định nghĩa, cơ chế quản lý đến ứng dụng thực tiễn, Nghị định mới khi được ban hành sẽ tạo ra một môi trường pháp lý công bằng, hiện đại và thúc đẩy sáng tạo. Đây không chỉ là công cụ để quản lý mà còn là bệ phóng để đưa công nghệ viễn thám trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường xanh và giữ vững chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc trong kỷ nguyên số hóaVăn phòng Cục Viễn thám quốc gia