Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với tài nguyên không gian, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về viễn thám đang trở thành một nhiệm vụ mang tính chiến lược, cấp thiết. Trên cơ sở Báo cáo đề xuất nhiệm vụ hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật lĩnh vực viễn thám của Cục Viễn thám quốc gia , có thể thấy rõ rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để thiết lập một hành lang pháp lý hiện đại, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên công nghệ số và hội nhập quốc tế sâu rộng.Trên thế giới, công nghệ viễn thám đang phát triển với tốc độ vượt bậc, trở thành một trong những trụ cột của nền kinh tế dữ liệu. Sự bùng nổ của các hệ thống vệ tinh quỹ đạo thấp, công nghệ cảm biến đa phổ, siêu phổ, radar xuyên mây, cùng với sự hỗ trợ mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo và điện toán đám mây đã làm thay đổi căn bản cách thức thu thập, xử lý và khai thác dữ liệu không gian. Viễn thám không còn là công cụ phục vụ nghiên cứu đơn thuần mà đã trở thành hạ tầng dữ liệu chiến lược, có vai trò thiết yếu trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, phát triển nông nghiệp chính xác và bảo đảm quốc phòng, an ninh.Cùng với viễn thám vệ tinh, các nền tảng viễn thám hàng không, thiết bị bay không người lái (UAV), khinh khí cầu tầng cao và hệ thống quan trắc mặt đất đang hình thành một hệ sinh thái quan trắc đa tầng, đa nguồn, cho phép giám sát liên tục, toàn diện và theo thời gian thực. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng đặt ra nhiều thách thức về quản lý như kiểm soát không lưu, bảo mật dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư và chủ quyền quốc gia trên không gian vũ trụ. Thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đã chủ động xây dựng luật riêng về hoạt động không gian và viễn thám, với các quy định chặt chẽ về cấp phép, quản lý dữ liệu và trách nhiệm pháp lý, qua đó vừa thúc đẩy phát triển, vừa kiểm soát hiệu quả các rủi ro phát sinh.Tại Việt Nam, hoạt động viễn thám trong thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội và quản lý tài nguyên, môi trường. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn phân tán, chủ yếu được điều chỉnh bởi các văn bản dưới luật, trong đó nòng cốt là Nghị định số 03/2019/NĐ-CP về hoạt động viễn thám. Trước yêu cầu mới của thực tiễn, đặc biệt là sự xuất hiện của các công nghệ mới và mô hình kinh doanh mới dựa trên dữ liệu không gian, khuôn khổ pháp lý hiện nay đã bộc lộ những hạn chế nhất định, chưa theo kịp tốc độ phát triển của khoa học và công nghệ.Chính vì vậy, việc xây dựng và ban hành Luật Viễn thám được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật của ngành. Luật Viễn thám không chỉ nhằm khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo của các quy định hiện hành mà còn hướng tới thiết lập một cơ chế quản lý thống nhất đối với toàn bộ các hoạt động viễn thám, từ không gian vũ trụ, khí quyển đến mặt đất. Đây sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng để đảm bảo an ninh, chủ quyền dữ liệu không gian, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ, khai thác và thương mại hóa dữ liệu viễn thám.Một trong những yêu cầu cốt lõi đặt ra đối với hệ thống pháp luật mới là phải làm rõ các vấn đề liên quan đến quyền sở hữu, quyền tiếp cận và chia sẻ dữ liệu viễn thám trong môi trường số. Trong bối cảnh dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, việc xây dựng cơ chế quản lý dữ liệu theo hướng mở, nhưng vẫn đảm bảo an toàn, bảo mật và phù hợp với lợi ích quốc gia là một bài toán phức tạp, đòi hỏi cách tiếp cận cân bằng và linh hoạt. Đồng thời, hệ thống pháp luật cũng cần tích hợp các quy định liên quan đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và các công nghệ số khác trong xử lý và khai thác dữ liệu viễn thám.Bên cạnh đó, việc hoàn thiện pháp luật cần gắn liền với mục tiêu thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường viễn thám. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, sự tham gia của khu vực tư nhân đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển công nghệ và mở rộng ứng dụng viễn thám. Do đó, cần thiết lập các cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư, hợp tác công – tư, cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ, phát triển sản phẩm và thương mại hóa dữ liệu viễn thám.Theo định hướng đã được xác định, đến năm 2030, Việt Nam sẽ cơ bản hoàn thiện hệ thống pháp luật về viễn thám, trong đó trọng tâm là ban hành Luật Viễn thám và các văn bản hướng dẫn thi hành, tạo nền tảng pháp lý đồng bộ cho quản lý và phát triển lĩnh vực này. Xa hơn, đến năm 2045, mục tiêu là xây dựng một hệ thống thể chế hiện đại, toàn diện, đủ năng lực điều chỉnh các hoạt động viễn thám đa nền tảng, góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia có trình độ phát triển viễn thám tiệm cận các nước tiên tiến trên thế giới .Có thể khẳng định rằng, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về viễn thám không chỉ là yêu cầu nội tại của ngành mà còn là một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế số, xây dựng Chính phủ số và bảo đảm quốc phòng, an ninh trong tình hình mới. Với quyết tâm chính trị cao và sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng khoa học và doanh nghiệp, lĩnh vực viễn thám Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để bứt phá, đóng góp ngày càng hiệu quả vào sự phát triển bền vững của đất nước.