Đối với ngành nông nghiệp và môi trường, dữ liệu viễn thám đóng vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là nguồn dữ liệu không gian có khả năng cung cấp thông tin khách quan, liên tục, diện rộng và đa thời gian phục vụ công tác quản lý nhà nước, giám sát tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế - xã hội. Cục Viễn thám quốc gia phối hợp với Cục Chuyển đổi số hồ sơ Thiết kế chi tiết hạng mục “Xây dựng, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin quốc gia, quan trọng ngành tài nguyên và môi trường, đảm bảo dữ liệu được cập nhật đến năm 2025” thuộc Dự án “Xây dựng, hoàn thiện hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu tài nguyên và môi trường (Giai đoạn I)”Thiết kế chi tiết hạng mục “Xây dựng, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin quốc gia, quan trọng ngành tài nguyên và môi trường, đảm bảo dữ liệu được cập nhật đến năm 2025” là một trong những hạng mục có ý nghĩa chiến lược đối với việc hiện đại hóa hạ tầng dữ liệu viễn thám quốc gia. Hồ sơ thiết kế được xây dựng theo hướng phát triển một nền tảng quản trị dữ liệu lớn phục vụ quản lý, lưu trữ, khai thác và chia sẻ nền viễn thám đa tỷ lệ, đa thời gian, đồng thời thực hiện tích hợp, kết nối liên thông với Cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia và hệ thống cơ sở dữ liệu tài nguyên và môi trường của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.Một trong những điểm nổi bật của Thiết kế là việc lựa chọn kiến trúc hệ thống theo mô hình phân lớp, bảo đảm tuân thủ Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và Khung kiến trúc số của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Hệ thống được thiết kế gồm các lớp người dùng, lớp giao tiếp, lớp nghiệp vụ, lớp ứng dụng, lớp dữ liệu, hạ tầng số và lớp an toàn thông tin. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng kiến trúc hiện đại, cho phép tách biệt chức năng, tăng khả năng mở rộng, nâng cấp và tích hợp với các hệ thống khác trong tương lai.Từ góc độ công nghệ, Thiết kế đã tiếp cận nhiều công nghệ tiên tiến đang được sử dụng phổ biến trên thế giới trong lĩnh vực quản lý dữ liệu viễn thám quy mô lớn. Đáng chú ý nhất là việc lựa chọn mô hình tổ chức dữ liệu raster Datacube và chuẩn siêu dữ liệu STAC (SpatioTemporal Asset Catalog). Đây là hai thành phần công nghệ được cộng đồng khoa học viễn thám quốc tế đánh giá là nền tảng quan trọng cho việc quản lý, tìm kiếm và khai thác dữ liệu ảnh vệ tinh trong môi trường dữ liệu lớn.Mô hình Datacube cho phép tổ chức dữ liệu ảnh viễn thám theo không gian, thời gian và phổ bức xạ trong một cấu trúc thống nhất. Thay vì quản lý từng cảnh ảnh riêng lẻ như các hệ thống truyền thống, Datacube cho phép xây dựng kho dữ liệu ảnh đa chiều, hỗ trợ truy vấn theo khu vực, theo thời gian và theo lớp thông tin chuyên đề. Đây là nền tảng đặc biệt phù hợp cho các ứng dụng phân tích chuỗi thời gian, phát hiện biến động sử dụng đất, giám sát rừng, tài nguyên nước, nông nghiệp, khí nhà kính và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong viễn thám.Song song với Datacube, hồ sơ thiết kế lựa chọn chuẩn STAC làm khung quản lý siêu dữ liệu. STAC hiện đang là tiêu chuẩn được nhiều cơ quan vũ trụ lớn như NASA, ESA, USGS và các nền tảng điện toán đám mây sử dụng để quản lý dữ liệu ảnh vệ tinh. STAC cho phép mô tả đầy đủ thông tin về dữ liệu ảnh, bao gồm nguồn gốc, thời gian thu nhận, độ phân giải không gian, độ phân giải phổ, hệ tọa độ, chất lượng dữ liệu và các thông tin liên quan khác. Việc áp dụng STAC không chỉ nâng cao khả năng tìm kiếm, truy xuất dữ liệu mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích hợp với các nền tảng phân tích dữ liệu hiện đại và các hệ thống trí tuệ nhân tạo.Thiết kế cũng thể hiện mức độ hiện đại thông qua việc áp dụng các tiêu chuẩn dịch vụ dữ liệu không gian của OGC (Open Geospatial Consortium). Các dịch vụ chuẩn OGC giúp hệ thống có khả năng cung cấp dữ liệu theo các giao thức quốc tế, hỗ trợ chia sẻ và khai thác dữ liệu trên nhiều nền tảng phần mềm GIS khác nhau. Đây là yếu tố rất quan trọng nhằm bảo đảm khả năng liên thông giữa cơ sở dữ liệu viễn thám với các cơ sở dữ liệu đất đai, tài nguyên nước, khí tượng thủy văn, môi trường, biển và hải đảo.Từ góc độ quản lý nhà nước, Thiết kế đã xác định rõ mục tiêu xây dựng nền viễn thám đa tỷ lệ, đa thời gian phục vụ nhiều lĩnh vực chuyên ngành. Hệ thống không chỉ bao gồm cơ sở dữ liệu siêu dữ liệu viễn thám quốc gia mà còn tích hợp các cơ sở dữ liệu chuyên đề như cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm kê khí nhà kính, cơ sở dữ liệu giám sát tài nguyên - môi trường biển và hải đảo, cơ sở dữ liệu theo dõi biến động nguồn nước xuyên biên giới và hệ thống thông tin đất ngập nước, khu bảo tồn thiên nhiên bằng công nghệ viễn thám. Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung, hạn chế tình trạng đầu tư phân tán và hình thành các “ốc đảo dữ liệu” trong từng lĩnh vực.Bên cạnh những điểm tích cực, Cục Viễn thám quốc gia cũng nhận thấy cách tiếp cận rất thực tiễn sẽ bảo đảm tính đồng bộ, khả năng vận hành lâu dài và tránh chồng chéo chức năng giữa các hệ thống. Một trong những nội dung quan trọng được đề cập là yêu cầu bám sát mục tiêu đầu tư đã được phê duyệt. Theo đó, dự án cần tập trung vào ba mục tiêu cốt lõi gồm xây dựng cơ sở dữ liệu nền viễn thám đa tỷ lệ, đa thời gian; xây dựng bộ công cụ quản lý, cung cấp nền viễn thám trên nền tảng dữ liệu lớn; và triển khai tích hợp, kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia.Đáng chú ý, Cục Viễn thám quốc gia đã đề nghị rà soát lại các chức năng liên quan đến đặt mua ảnh viễn thám, quản lý hợp đồng mua thuê sản phẩm và các quy trình giao dịch. Theo phân tích của đơn vị chuyên môn, các nghiệp vụ này hiện đã được định hướng triển khai thông qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến về viễn thám. Do đó, nếu tiếp tục đầu tư các chức năng tương tự trong hệ thống mới sẽ có nguy cơ trùng lặp chức năng, phát sinh chi phí không cần thiết và làm giảm hiệu quả khai thác sau đầu tư. Đây là một kiến nghị có cơ sở, thể hiện quan điểm phát triển hệ thống theo hướng chuyên biệt hóa chức năng, tăng tính liên thông thay vì xây dựng các hệ thống độc lập.Một nội dung quan trọng khác là việc phân định trách nhiệm quản lý dữ liệu giữa nền tảng dữ liệu lớn của Bộ và Cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia. Ý kiến góp ý yêu cầu làm rõ phạm vi lưu trữ, đồng bộ và vận hành dữ liệu để tránh chồng chéo trách nhiệm giữa các đơn vị quản lý. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh khối lượng dữ liệu ảnh viễn thám quốc gia ngày càng lớn, bao gồm dữ liệu vệ tinh độ phân giải cao, dữ liệu radar, dữ liệu ảnh đa phổ và các sản phẩm dẫn xuất.Các góp ý kỹ thuật liên quan đến việc bổ sung các tiêu chuẩn quốc gia về sản xuất ảnh viễn thám, chuẩn hóa danh mục siêu dữ liệu theo TCVN 13587:2025 và rà soát hệ thống trường dữ liệu cũng thể hiện yêu cầu cao về chất lượng dữ liệu. Trong quản lý dữ liệu viễn thám hiện đại, chất lượng siêu dữ liệu quyết định trực tiếp đến khả năng tìm kiếm, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu. Do đó, việc chuẩn hóa ngay từ giai đoạn thiết kế sẽ giúp nâng cao hiệu quả khai thác trong dài hạn.Xét tổng thể, Thiết kế đã tiếp cận đúng xu thế phát triển của thế giới trong lĩnh vực quản trị dữ liệu viễn thám. Việc áp dụng Datacube, STAC, các chuẩn OGC và kiến trúc dữ liệu lớn tạo tiền đề quan trọng cho việc hình thành hạ tầng dữ liệu viễn thám quốc gia thế hệ mới. Đây không chỉ là nền tảng phục vụ quản lý nhà nước mà còn là hạ tầng dữ liệu chiến lược phục vụ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.Trong thời gian tới, trên cơ sở phối hợp giữa hai Cục, việc nghiên cứu tiếp thu đầy đủ các nội dung trên, hệ thống sẽ bảo đảm tốt hơn các yêu cầu về tính hợp lý, tính đồng bộ, khả năng tích hợp, kết nối liên thông và khai thác hiệu quả. Khi hoàn thành, đây sẽ là một trong những nền tảng dữ liệu không gian quan trọng nhất của ngành nông nghiệp và môi trường, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hạ tầng dữ liệu số quốc gia hiện đại, đồng bộ và có khả năng phục vụ hiệu quả công tác quản lý, điều hành, nghiên cứu khoa học cũng như phát triển các ứng dụng công nghệ cao trong lĩnh vực viễn thám của Việt Nam.