Cục Viễn thám quốc gia: Rà soát, hoàn thiện thể chế, tạo động lực phát triển lĩnh vực viễn thám trong giai đoạn mới

Hoàn thiện hệ thống pháp luật từ yêu cầu thực tiễn

Thực hiện Quyết định số 1400/QĐ-BNNMT ngày 20/4/2026 và Quyết định số 1646/QĐ-BNNMT ngày 06/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Viễn thám quốc gia đã tổ chức tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực viễn thám theo các tiêu chí được giao. Quá trình rà soát được thực hiện trên cơ sở đối chiếu quy định hiện hành với chủ trương, đường lối của Đảng, yêu cầu quản lý nhà nước, thực tiễn triển khai hoạt động chuyên ngành và định hướng phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số.

Theo kết quả tổng hợp trong báo cáo, danh mục rà soát gồm 29 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có 01 Nghị định của Chính phủ và 28 Thông tư của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ. Đây là hệ thống văn bản tạo cơ sở pháp lý cho nhiều hoạt động chuyên ngành, từ thu nhận, xử lý dữ liệu ảnh viễn thám, xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu đến xây dựng sản phẩm bản đồ, giám sát tài nguyên, môi trường và phục vụ các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh.

Qua rà soát, Cục Viễn thám quốc gia nhận định hệ thống pháp luật hiện hành cơ bản đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong lĩnh vực viễn thám. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của công nghệ, phương thức thu nhận và xử lý dữ liệu, cùng yêu cầu kết nối, tích hợp, chia sẻ và khai thác dữ liệu đang đặt ra những đòi hỏi mới đối với khuôn khổ pháp lý. Hoạt động viễn thám ngày nay không chỉ dừng ở thu nhận và cung cấp ảnh mà còn mở rộng sang phát triển hạ tầng số, xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển các sản phẩm phân tích và dịch vụ thông tin, đòi hỏi quy định pháp luật phải theo kịp thực tiễn.

Trên cơ sở đó, việc tổng rà soát không chỉ nhằm phát hiện những quy định cần điều chỉnh mà còn hướng tới xác định các vấn đề cần được bổ sung, hoàn thiện đồng bộ, bảo đảm tính thống nhất, khả thi của hệ thống pháp luật và tạo điều kiện cho lĩnh vực viễn thám phát triển bền vững.

Tập trung tháo gỡ những vấn đề cần ưu tiên hoàn thiện

Một trong những nội dung trọng tâm được Cục Viễn thám quốc gia xác định là nghiên cứu xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 03/2019/NĐ-CP ngày 04/01/2019 của Chính phủ về hoạt động viễn thám. Đây là nhiệm vụ cần ưu tiên trong giai đoạn trước mắt, nhằm cập nhật các quy định quản lý phù hợp với sự phát triển của công nghệ và yêu cầu thực tiễn.

Trước hết, cần rà soát, chuẩn hóa các khái niệm và thuật ngữ chuyên ngành tại Điều 3 của Nghị định số 03/2019/NĐ-CP, trong đó có các khái niệm về dữ liệu ảnh viễn thám, sản phẩm ảnh viễn thám và công trình hạ tầng thu nhận ảnh viễn thám. Sự phát triển của các nguồn dữ liệu, cảm biến và phương thức cung cấp sản phẩm đặt ra yêu cầu làm rõ phạm vi, nội hàm của các thuật ngữ, bảo đảm thống nhất trong áp dụng và phù hợp với thực tiễn cũng như thông lệ quốc tế.

Cùng với đó, các quy định về ứng dụng dữ liệu ảnh viễn thám cần được hoàn thiện theo hướng cụ thể, đồng bộ hơn, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho việc triển khai ứng dụng trong các ngành, lĩnh vực. Việc tăng cường khai thác dữ liệu viễn thám có ý nghĩa thiết thực đối với công tác điều tra cơ bản, giám sát tài nguyên, bảo vệ môi trường, theo dõi thiên tai và hỗ trợ quản lý nhà nước. Vì vậy, hoàn thiện quy định pháp luật cần gắn với yêu cầu phát triển ứng dụng, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và định mức kinh tế – kỹ thuật phù hợp.

Một vấn đề quan trọng khác là hoàn thiện các quy định về hệ thống và hạ tầng thu nhận dữ liệu viễn thám, quản lý, kết nối, tích hợp, chia sẻ và khai thác cơ sở dữ liệu viễn thám. Trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu cần được quản lý và khai thác hiệu quả, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ theo quy định, đồng thời đáp ứng yêu cầu về an toàn, an ninh thông tin. Các hoạt động viễn thám trên không và viễn thám mặt đất cũng là những nội dung cần tiếp tục nghiên cứu để bảo đảm khuôn khổ pháp lý bao quát phù hợp hơn với thực tiễn phát triển.

Bên cạnh đó, báo cáo nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện chính sách của Nhà nước đối với hoạt động viễn thám, đặc biệt trong nghiên cứu, phát triển, chuyển giao và ứng dụng khoa học, công nghệ; khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp tham gia đầu tư, phát triển công nghệ, cung cấp sản phẩm, dịch vụ và khai thác dữ liệu theo quy định pháp luật. Đây là cơ sở quan trọng để huy động nguồn lực xã hội, phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng khả năng ứng dụng công nghệ viễn thám trong thực tiễn.

Định hướng xây dựng Luật Viễn thám, tạo cơ sở pháp lý lâu dài

Bên cạnh nhiệm vụ hoàn thiện các quy định ở cấp nghị định, kết quả tổng rà soát cho thấy cần nghiên cứu xây dựng Luật Viễn thám nhằm thiết lập cơ sở pháp lý ở cấp luật cho sự phát triển toàn diện của lĩnh vực này.

Nếu Nghị định thay thế Nghị định số 03/2019/NĐ-CP tập trung cập nhật, hoàn thiện các quy định phục vụ yêu cầu quản lý trước mắt, thì Luật Viễn thám được định hướng giải quyết những vấn đề có tính nền tảng và lâu dài. Phạm vi nghiên cứu cần hướng tới bao quát các hoạt động trong toàn bộ chuỗi giá trị viễn thám, từ nghiên cứu, phát triển công nghệ, đầu tư và vận hành hạ tầng, thu nhận dữ liệu đến quản lý, chia sẻ, khai thác dữ liệu, phát triển sản phẩm, dịch vụ và hợp tác quốc tế.

Định hướng này gắn với yêu cầu thể chế hóa các chủ trương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế tư nhân. Một khuôn khổ pháp lý đầy đủ, đồng bộ sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo điều kiện khai thác tốt hơn nguồn lực dữ liệu và hạ tầng viễn thám, đồng thời mở rộng cơ hội ứng dụng công nghệ trong các hoạt động phát triển kinh tế – xã hội.

Theo lộ trình được xác định trong báo cáo, nhiệm vụ xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 03/2019/NĐ-CP dự kiến thực hiện trong năm 2026. Đối với Luật Viễn thám, Cục Viễn thám quốc gia định hướng tiếp tục nghiên cứu chính sách, xác định phạm vi điều chỉnh, tổng kết thực tiễn thi hành và chuẩn bị hồ sơ theo quy định, với dự kiến trình Quốc hội vào tháng 5/2029.

Nâng cao hiệu quả quản lý, phát huy giá trị dữ liệu viễn thám

Kết quả tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật là cơ sở quan trọng để Cục Viễn thám quốc gia tiếp tục tham mưu hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy phát triển lĩnh vực viễn thám. Việc triển khai các định hướng xử lý cần bảo đảm đồng bộ với pháp luật có liên quan, bám sát yêu cầu thực tiễn, đồng thời gắn kết chặt chẽ giữa hoàn thiện quy định quản lý với phát triển công nghệ, hạ tầng và khai thác dữ liệu.

Trong thời gian tới, việc tập trung xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 03/2019/NĐ-CP, đồng thời từng bước chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc nghiên cứu xây dựng Luật Viễn thám, sẽ góp phần hình thành khuôn khổ pháp lý phù hợp hơn với xu thế phát triển của ngành. Qua đó, viễn thám có thêm điều kiện phát huy vai trò là công cụ công nghệ quan trọng phục vụ điều tra, giám sát tài nguyên, môi trường, hỗ trợ phòng, chống thiên tai và cung cấp thông tin cho công tác quản lý, điều hành.

Hoàn thiện thể chế không chỉ là yêu cầu đối với công tác xây dựng pháp luật mà còn là nền tảng để nâng cao chất lượng quản lý, phát huy giá trị dữ liệu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Với những định hướng được xác định qua tổng rà soát, Cục Viễn thám quốc gia tiếp tục hướng tới xây dựng môi trường pháp lý đồng bộ, khả thi, tạo động lực cho lĩnh vực viễn thám phát triển, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và nhiệm vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới.