Cục Viễn thám quốc gia tổ chức đào tạo phân tích ảnh SAR phục vụ giám sát hàng hải trong khuôn khổ hợp tác Việt Nam – Italia

Đào tạo là một hợp phần quan trọng của Phi dự án hợp tác Việt Nam – Italia

Phi dự án “Thiết lập và triển khai Hệ thống thông tin địa lý về Tính dễ tổn thương do biến đổi khí hậu, Đánh giá rủi ro và Giám sát môi trường cho Việt Nam dựa trên Công nghệ viễn thám” được triển khai trong khuôn khổ hợp tác giữa Việt Nam và Italia về đánh giá rủi ro thiên tai, thích ứng và giảm thiểu thiệt hại do biến đổi khí hậu. Theo Văn kiện Phi dự án điều chỉnh, Cục Viễn thám quốc gia là chủ khoản viện trợ, Bộ Tài nguyên và Môi trường trước đây là cơ quan chủ quản, phía Italia cung cấp viện trợ không hoàn lại để hỗ trợ chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực ứng dụng viễn thám tại Việt Nam.

Mục tiêu tổng quát của Phi dự án là chuyển giao, tiếp nhận công nghệ viễn thám tiên tiến của Italia và nâng cao khả năng ứng dụng công nghệ này trong các nhiệm vụ giám sát môi trường, biến đổi khí hậu tại Việt Nam. Các mục tiêu cụ thể bao gồm nâng cấp trạm thu ảnh viễn thám, thiết lập và triển khai Hệ thống GIC phục vụ giám sát, đánh giá tính dễ bị tổn thương về môi trường và biến đổi khí hậu; đồng thời thử nghiệm, đánh giá hiệu quả của công nghệ viễn thám, đặc biệt là viễn thám radar SAR, trong giám sát tài nguyên, môi trường và biến đổi khí hậu tại một số khu vực.

Trong tổng thể đó, đào tạo và chuyển giao kiến thức không phải hoạt động bổ trợ đơn thuần mà là một cấu phần quan trọng, gắn trực tiếp với việc tiếp nhận, vận hành và khai thác công nghệ. Văn kiện Phi dự án xác định các nội dung đào tạo về nguyên lý viễn thám quang học và SAR, ứng dụng Hệ thống GIC, sử dụng phần mềm chuyên dụng và bảo trì hệ thống. Chương trình được thiết kế theo hướng kết hợp cơ sở lý thuyết, bài tập có hướng dẫn và thực hành, nhằm giúp học viên từng bước hình thành năng lực vận hành hệ thống và xử lý các tình huống ứng dụng thực tế.

Vì vậy, lớp bồi dưỡng SEonSE Engine được Cục Viễn thám quốc gia tổ chức trong tháng 10/2026 cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với mục tiêu dài hạn của Phi dự án: không chỉ tiếp nhận trang thiết bị và phần mềm, mà còn từng bước nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ Việt Nam để khai thác, vận hành và phát huy hiệu quả công nghệ được chuyển giao.

SEonSE Engine và vai trò của ảnh SAR trong giám sát hàng hải

Một trong những nội dung đáng chú ý của Phi dự án là việc bổ sung công nghệ viễn thám radar vào hệ thống thu nhận và xử lý dữ liệu phục vụ giám sát tài nguyên, môi trường. Theo Văn kiện Phi dự án, dữ liệu viễn thám quang học có những hạn chế nhất định trong điều kiện mây, mưa và vào ban đêm. Trong khi đó, ảnh SAR sử dụng tín hiệu radar chủ động, có khả năng thu nhận thông tin cả ngày lẫn đêm và trong nhiều điều kiện thời tiết, qua đó bổ sung nguồn thông tin quan trọng cho các nhiệm vụ giám sát thiên tai, môi trường và hoạt động trên biển.

Trong lĩnh vực hàng hải, nền tảng SEonSE được định hướng phục vụ giám sát vùng biển thông qua việc khai thác ảnh vệ tinh và các sản phẩm thông tin hàng hải. Theo nội dung kỹ thuật của Phi dự án, các chức năng của nền tảng có thể hỗ trợ phát hiện mục tiêu, theo dõi tàu thuyền, tính toán lịch sử và dự báo theo dõi, cung cấp cảnh báo, phân tích dữ liệu địa không gian và phân phối sản phẩm dữ liệu. Đây là cơ sở công nghệ để nghiên cứu, xây dựng các phương thức khai thác thông tin radar phục vụ giám sát biển và hỗ trợ công tác quản lý.

Thông qua khóa học, học viên được bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng sử dụng nền tảng SEonSE Engine trong phân tích ảnh SAR phục vụ các ứng dụng hàng hải. Việc tiếp cận trực tiếp công cụ chuyên dụng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chuyển hóa kiến thức về dữ liệu radar thành năng lực xử lý, phân tích và khai thác thông tin. Đồng thời, nội dung đào tạo COTS và các kịch bản OSAT trong đợt học tiếp theo được xác định trong kế hoạch tổ chức lớp, gắn với việc tiếp cận các nội dung kỹ thuật của hệ thống.

Cần nhấn mạnh rằng giá trị của công nghệ không chỉ nằm ở khả năng thu nhận ảnh vệ tinh mà còn ở quy trình xử lý, phân tích và chuyển đổi dữ liệu thành thông tin có thể sử dụng trong thực tiễn. Đội ngũ cán bộ được đào tạo là lực lượng trực tiếp tiếp cận công cụ, nghiên cứu khả năng áp dụng và từng bước đưa công nghệ vào các nhiệm vụ chuyên môn phù hợp.

Gắn đào tạo với vận hành hệ thống và các ứng dụng thực tiễn

Theo Văn kiện Phi dự án, Hệ thống GIC bao gồm thiết bị đầu cuối thương mại phục vụ đặt chụp ảnh, thu nhận, xử lý, quản lý và phân phối dữ liệu ảnh, cùng Trung tâm Ứng dụng được trang bị các nền tảng AWARE, MapCY và SEonSE. Trong đó, AWARE phục vụ giám sát dựa trên phân tích biến động mặt đất; MapCY hỗ trợ các ứng dụng liên quan đến lũ lụt, sử dụng đất, phá rừng, lập bản đồ đô thị và quản lý nước; SEonSE được định hướng phục vụ giám sát vùng biển.

Các nền tảng này có chức năng khác nhau nhưng cùng nằm trong định hướng phát triển hệ thống ứng dụng công nghệ viễn thám phục vụ giám sát tài nguyên, môi trường và đánh giá rủi ro. Việc đào tạo sử dụng SEonSE vì thế là một mắt xích trong quá trình nâng cao năng lực khai thác tổng thể hệ thống, giúp đội ngũ cán bộ tiếp cận sâu hơn với một nhóm công cụ chuyên biệt, đồng thời tạo cơ sở cho việc kết nối kết quả phân tích ảnh radar với các quy trình xử lý thông tin địa không gian khác.

Bên cạnh hợp phần chuyển giao công nghệ và đào tạo, Phi dự án còn triển khai ba dự án thử nghiệm, gồm quan trắc sụt lún tại Thành phố Hồ Chí Minh bằng công nghệ viễn thám; giám sát xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long; và giám sát hệ sinh thái đất ngập nước tại khu vực Quảng Ninh – Hải Phòng. Các hoạt động thử nghiệm nhằm đánh giá hiệu quả ứng dụng công nghệ, đặc biệt là viễn thám SAR, đối với những bài toán giám sát tài nguyên, môi trường và biến đổi khí hậu tại Việt Nam.

Mặc dù khóa học SEonSE tập trung vào ứng dụng hàng hải, hoạt động này vẫn thống nhất với mục tiêu chung của Phi dự án là tăng cường khả năng tiếp nhận và ứng dụng công nghệ viễn thám tiên tiến. Những kiến thức và kinh nghiệm tích lũy trong quá trình đào tạo có thể tạo nền tảng cho việc tiếp tục nghiên cứu các phương pháp xử lý ảnh radar, khai thác dữ liệu đa thời gian và phát triển sản phẩm thông tin phục vụ các nhiệm vụ giám sát chuyên ngành. Việc ứng dụng cụ thể cần được xác định trên cơ sở yêu cầu nghiệp vụ, dữ liệu sẵn có và kết quả thực hành, kiểm chứng.

Nâng cao năng lực con người để phát huy hiệu quả công nghệ được chuyển giao

Thực tiễn triển khai các hệ thống công nghệ chuyên ngành cho thấy, trang thiết bị và phần mềm chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi đi cùng đội ngũ nhân lực có khả năng vận hành, khai thác và duy trì hoạt động ổn định. Đối với viễn thám radar, yêu cầu này càng quan trọng bởi việc tạo ra sản phẩm thông tin có giá trị sử dụng đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức về cảm biến, đặc điểm dữ liệu, quy trình xử lý, phương pháp phân tích và hiểu biết về đối tượng cần giám sát.

Việc Cục Viễn thám quốc gia tổ chức lớp bồi dưỡng SEonSE Engine thể hiện sự quan tâm đến công tác phát triển nguồn nhân lực, gắn đào tạo với quá trình tiếp nhận và khai thác công nghệ. Theo Quyết định số 197/QĐ-VTQG, Đài Viễn thám quốc gia được giao chuẩn bị trang thiết bị và bố trí cán bộ hỗ trợ kỹ thuật; các đơn vị cử cán bộ tham gia có trách nhiệm tạo điều kiện để học viên tham dự đầy đủ chương trình. Công tác theo dõi, đánh giá và báo cáo kết quả lớp học cũng được giao cho cán bộ phụ trách theo quyết định.

Trong tổng thể Phi dự án hợp tác Việt Nam – Italia, khóa học là một hoạt động cụ thể nhằm triển khai hợp phần chuyển giao kiến thức và nâng cao năng lực, góp phần kết nối đầu tư công nghệ với năng lực khai thác thực tế. Việc tổ chức đào tạo, tiếp tục thực hành và đánh giá khả năng ứng dụng sau khóa học sẽ là cơ sở quan trọng để từng bước phát huy hiệu quả hệ thống, đồng thời hỗ trợ quá trình tiếp nhận và làm chủ công nghệ viễn thám radar tại Việt Nam.

Thông qua những hoạt động như vậy, Cục Viễn thám quốc gia hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường khả năng khai thác dữ liệu và công cụ phân tích hiện đại, từng bước phát triển các sản phẩm thông tin viễn thám phục vụ giám sát tài nguyên, môi trường, biến đổi khí hậu và các ứng dụng hàng hải. Đây cũng là hướng triển khai thiết thực để các kết quả hợp tác quốc tế không dừng lại ở việc chuyển giao công nghệ, mà tiếp tục được vận dụng phù hợp trong thực tiễn quản lý nhà nước và phát triển kinh tế – xã hội.