Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, công nghệ viễn thám ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quản lý tài nguyên, môi trường, nông nghiệp, phòng chống thiên tai, giám sát biến động đất đai và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Việc xây dựng Nghị định mới về hoạt động viễn thám thay thế Nghị định số 03/2019/NĐ-CP đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương triển khai với yêu cầu vừa hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ, vừa đáp ứng yêu cầu quản trị dữ liệu số trong giai đoạn mới.Dự thảo Nghị định về hoạt động viễn thám được xây dựng với phạm vi điều chỉnh toàn diện, bao quát từ hệ thống thu nhận dữ liệu viễn thám, hoạt động thu nhận dữ liệu, cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia đến việc lưu trữ, chia sẻ, khai thác, sử dụng dữ liệu, sản phẩm viễn thám, quản lý chất lượng và cấp phép hoạt động viễn thám. Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, hạ tầng dữ liệu số quốc gia và ứng dụng công nghệ cao phục vụ quản lý, điều hành.Theo đơn vị soạn thảo, quá trình xây dựng dự thảo Nghị định đã nhận được sự quan tâm, tham gia góp ý rộng rãi của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức nghề nghiệp. Bộ đã gửi lấy ý kiến tới 90 cơ quan, tổ chức; trong đó có 12 bộ, cơ quan ngang bộ, 34 địa phương, nhiều đơn vị nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực công nghệ. Kết quả cho thấy, đa số các cơ quan, tổ chức thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Nghị định mới, đồng thời đánh giá dự thảo đã tiếp cận theo hướng hiện đại, mở rộng phạm vi quản lý đối với các loại hình viễn thám mới như UAV, viễn thám mặt đất, nền tảng dữ liệu số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xử lý dữ liệu viễn thám. Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng tập trung góp ý sâu vào các nội dung liên quan đến phạm vi điều chỉnh, quản lý dữ liệu xuyên biên giới, cơ chế chia sẻ dữ liệu, bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ bí mật nhà nước và tránh chồng chéo với các luật chuyên ngành.Một trong những nội dung được góp ý nhiều là vấn đề ranh giới pháp lý giữa hoạt động viễn thám với lĩnh vực đo đạc bản đồ, hàng không dân dụng, khí tượng thủy văn và quản lý dữ liệu số. Một số cơ quan đề nghị bổ sung thêm căn cứ pháp lý như Luật Đo đạc và Bản đồ, Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng, Luật Hàng không dân dụng hoặc quy định rõ nguyên tắc ưu tiên áp dụng pháp luật chuyên ngành nhằm tránh phát sinh chồng chéo trong thực tiễn triển khai. Đối với các ý kiến này, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu nhiều nội dung quan trọng, đồng thời giải trình rõ quan điểm xây dựng Nghị định theo hướng bảo đảm tính bao quát của hoạt động viễn thám nhưng không làm thay đổi phạm vi điều chỉnh của các luật chuyên ngành hiện hành. Một số quy định đã được rà soát, chỉnh sửa để làm rõ khái niệm, bổ sung nội dung quản lý giấy phép hoạt động viễn thám, quy định rõ hơn về hệ thống thu nhận dữ liệu, trạm điều khiển vệ tinh, cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia và trách nhiệm của các tổ chức tham gia hoạt động viễn thám. Quá trình tiếp thu, giải trình cũng cho thấy nhiều khó khăn, vướng mắc trong việc xây dựng một văn bản có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đồng thời đến hạ tầng công nghệ, dữ liệu số, không gian vũ trụ, an ninh quốc gia và hoạt động kinh tế - xã hội. Công nghệ viễn thám hiện phát triển rất nhanh với sự xuất hiện của các nền tảng dữ liệu đám mây, trí tuệ nhân tạo, vệ tinh thương mại độ phân giải siêu cao và hệ thống UAV thế hệ mới. Trong khi đó, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý ở Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.Một số nội dung còn có nhiều quan điểm khác nhau như quản lý dữ liệu viễn thám độ phân giải cao; cơ chế tích hợp dữ liệu vào cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia; việc chia sẻ dữ liệu với tổ chức, cá nhân nước ngoài; hay phương án quản lý đối với hoạt động thu nhận dữ liệu từ UAV, khinh khí cầu và các nền tảng bay tầm thấp. Đây đều là những vấn đề mới, có tác động lớn tới an ninh dữ liệu, chủ quyền số và phát triển thị trường dịch vụ viễn thám trong thời gian tới.Đáng chú ý, dự thảo Nghị định lần này đã thể hiện rõ định hướng phát triển hạ tầng dữ liệu viễn thám quốc gia theo mô hình dữ liệu số dùng chung, tăng cường kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia và thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khai thác dữ liệu. Dự thảo cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển hạ tầng lưu trữ, xử lý dữ liệu theo hướng “xanh”, hiện đại và bảo đảm an toàn thông tin. Theo kế hoạch của Cục Viễn thám quốc gia, việc xây dựng Nghị định được triển khai với tiến độ rất khẩn trương. Ngay từ đầu năm 2026, Cục đã ban hành kế hoạch và phân công cụ thể cho các đơn vị chuyên môn tham gia xây dựng dự thảo, tổ chức rà soát hệ thống pháp luật, đánh giá tác động chính sách, xây dựng các hợp phần quản lý vệ tinh, UAV, viễn thám mặt đất và cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia. Kế hoạch cũng yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm trình tự, thủ tục xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; tổ chức hội thảo, lấy ý kiến chuyên gia, cơ quan quản lý và doanh nghiệp; đồng thời bảo đảm tiến độ trình Bộ và trình Chính phủ theo đúng chương trình công tác năm 2026. Trong giai đoạn tới, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát kỹ các nhóm chính sách lớn, hoàn thiện quy định về phân cấp quản lý, bảo đảm tính khả thi của thủ tục hành chính, đồng thời tăng cường đánh giá tác động đối với doanh nghiệp và địa phương. Việc hoàn thiện Nghị định không chỉ nhằm xây dựng hành lang pháp lý cho quản lý nhà nước mà còn tạo động lực phát triển thị trường dịch vụ viễn thám, thúc đẩy doanh nghiệp công nghệ số tham gia cung cấp dữ liệu, sản phẩm và giải pháp ứng dụng viễn thám phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.Yêu cầu đặt ra hiện nay là phải bảo đảm chất lượng chuyên môn, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời hoàn thành đúng tiến độ để trình Chính phủ ban hành trong năm 2026. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng nền tảng dữ liệu số quốc gia về viễn thám, nâng cao năng lực giám sát tài nguyên, môi trường, hỗ trợ quản lý điều hành và tăng cường năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam trong lĩnh vực viễn thám và không gian số.Văn phòng Cục Viễn thám quốc gia