Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số – Động lực đưa viễn thám trở thành hạ tầng dữ liệu chiến lược phục vụ phát triển nông nghiệp, môi trường

Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng các chương trình hành động của Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Viễn thám quốc gia xác định năm 2027 là năm tạo bước chuyển mạnh từ nghiên cứu ứng dụng sang hình thành các nền tảng công nghệ, dữ liệu và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng phục vụ trực tiếp công tác quản lý nhà nước cũng như phát triển kinh tế - xã hội.

Theo kế hoạch khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2027, Cục Viễn thám quốc gia sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ theo hướng lấy dữ liệu làm trung tâm, lấy trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và công nghệ số làm công cụ, đồng thời phát huy tối đa giá trị của dữ liệu viễn thám quốc gia trong toàn ngành nông nghiệp và môi trường.

Định hướng nghiên cứu gắn với các công nghệ chiến lược

Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định rõ yêu cầu phát triển các công nghệ chiến lược, hình thành các nền tảng số dùng chung, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ lõi. Đối với lĩnh vực viễn thám, đây vừa là yêu cầu, vừa là cơ hội để chuyển đổi mô hình phát triển từ đơn thuần cung cấp dữ liệu sang xây dựng các nền tảng phân tích thông minh phục vụ quản trị quốc gia.

Trên cơ sở đó, Cục Viễn thám quốc gia định hướng các nhiệm vụ khoa học năm 2027 tập trung vào nghiên cứu tích hợp dữ liệu viễn thám với trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), mô hình bản sao số (Digital Twin) và điện toán đám mây nhằm tạo ra các hệ thống giám sát, dự báo và cảnh báo tự động trong nhiều lĩnh vực.

Các nhiệm vụ nghiên cứu sẽ không chỉ dừng ở việc xây dựng mô hình khoa học mà hướng tới hình thành các sản phẩm có khả năng triển khai thực tế, tích hợp trực tiếp vào hệ thống quản lý, điều hành của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng như các địa phương.

Hình thành chuỗi nhiệm vụ khoa học phục vụ quản lý ngành

Một trong những điểm nhấn của kế hoạch năm 2027 là tiếp tục hoàn thiện và triển khai chuỗi nhiệm vụ thuộc Bài toán lớn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về "Ứng dụng viễn thám và trí tuệ nhân tạo trong xây dựng hệ thống quan trắc, giám sát, cảnh báo tự động trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường". Chuỗi nhiệm vụ này đã được Cục Viễn thám quốc gia nghiên cứu, đề xuất nhằm tạo nền tảng công nghệ thống nhất cho toàn ngành.

Trong đó, một số nhiệm vụ trọng tâm dự kiến triển khai gồm:

• Nghiên cứu xây dựng hệ thống giám sát thông minh lĩnh vực nông nghiệp và môi trường bằng công nghệ viễn thám kết hợp trí tuệ nhân tạo phục vụ tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa nền tảng, hướng tới xây dựng hệ thống phân tích tự động, hỗ trợ phát hiện sớm các biến động tài nguyên và môi trường, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

• Ứng dụng công nghệ viễn thám và AI trong giám sát ngập lụt, sạt lở bờ sông, bờ biển nhằm tăng cường năng lực cảnh báo sớm thiên tai, hỗ trợ công tác phòng, chống và giảm nhẹ rủi ro thiên tai trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

• Xây dựng hệ thống giám sát thông minh diện tích gieo trồng, sinh trưởng và dự báo sản lượng lúa bằng dữ liệu vệ tinh kết hợp AI, phục vụ bảo đảm an ninh lương thực quốc gia đến năm 2030, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho điều hành sản xuất nông nghiệp.

• Xây dựng hệ sinh thái bản sao số rừng quốc gia (Digital Twin Forest), cho phép theo dõi hiện trạng, biến động tài nguyên rừng theo thời gian gần thực, hỗ trợ quản trị tài nguyên rừng, kiểm kê, giám sát suy thoái và hấp thụ các-bon.

• Xây dựng hệ thống giám sát chất lượng không khí theo thời gian thực, tích hợp dữ liệu viễn thám với dữ liệu quan trắc mặt đất và nguồn phát thải để phát hiện sớm các điểm nóng ô nhiễm, phục vụ công tác quản lý môi trường.

• Phát triển hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao ứng dụng viễn thám, AI và dữ liệu số nhằm hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành nông nghiệp và môi trường.

Các nhiệm vụ này đều hướng đến mục tiêu chung là chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị thông minh dựa trên dữ liệu số, phù hợp với định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Trung ương.

Xây dựng hạ tầng dữ liệu viễn thám quốc gia hiện đại

Bên cạnh các nhiệm vụ nghiên cứu, năm 2027 cũng là giai đoạn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện Cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia theo hướng đồng bộ, thống nhất, liên thông và chia sẻ dữ liệu trên phạm vi toàn quốc.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu sẽ bảo đảm các yêu cầu "đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung", đồng thời tăng cường khả năng kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và các nền tảng số của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Khi được hoàn thiện, hạ tầng dữ liệu này sẽ trở thành nền tảng phục vụ phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường; tạo điều kiện để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu khai thác hiệu quả dữ liệu viễn thám phục vụ sản xuất, kinh doanh và nghiên cứu khoa học.

Đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu thực tiễn

Định hướng của Cục Viễn thám quốc gia không chỉ tập trung vào nghiên cứu khoa học thuần túy mà còn chú trọng thương mại hóa kết quả nghiên cứu, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và mở rộng hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế.

Thông qua các chương trình hợp tác, nhiều công nghệ mới trong xử lý ảnh vệ tinh, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn, điện toán đám mây và công nghệ không gian sẽ tiếp tục được tiếp nhận, làm chủ và phát triển phù hợp với điều kiện Việt Nam, góp phần nâng cao năng lực khoa học và công nghệ của ngành.

Song song với đó, Cục sẽ tiếp tục đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, từng bước hình thành đội ngũ chuyên gia có khả năng nghiên cứu, làm chủ và phát triển các công nghệ chiến lược, đáp ứng yêu cầu triển khai các nhiệm vụ lớn trong giai đoạn mới.

Tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Với định hướng xuyên suốt là đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển lĩnh vực viễn thám, kế hoạch năm 2027 của Cục Viễn thám quốc gia không chỉ tập trung hoàn thành các nhiệm vụ nghiên cứu thường xuyên mà còn hướng tới hình thành các nền tảng công nghệ có tính chiến lược, tạo sức lan tỏa cho toàn ngành nông nghiệp và môi trường.

Việc triển khai thành công các nhiệm vụ nghiên cứu trọng điểm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh lương thực, chủ động phòng chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế xanh, kinh tế số. Đồng thời, đây cũng là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước, trong đó viễn thám giữ vai trò là một trong những hạ tầng dữ liệu chiến lược phục vụ quản trị quốc gia trong kỷ nguyên số.

Nếu bài đăng trên Cổng thông tin điện tử của Cục, tôi có thể chỉnh sửa theo văn phong báo điện tử, bổ sung tiêu đề phụ, trích dẫn nổi bật (pull quote) và tối ưu SEO để phù hợp với phong cách các bài tuyên truyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.