Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, tài nguyên thiên nhiên chịu nhiều sức ép và yêu cầu quản lý nhà nước ngày càng dựa trên dữ liệu, việc ứng dụng công nghệ viễn thám và trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành xu thế tất yếu. Trên cơ sở chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Viễn thám quốc gia đã chủ động đề xuất và xây dựng một chuỗi nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, hướng tới giải quyết bài toán lớn về xây dựng hệ thống quan trắc, giám sát và cảnh báo tự động trong toàn ngành . Đây không chỉ là bước tiến về mặt công nghệ mà còn là nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.Điểm nổi bật của định hướng này là cách tiếp cận tích hợp, trong đó viễn thám đóng vai trò là nguồn dữ liệu quan sát diện rộng, liên tục, còn trí tuệ nhân tạo đảm nhiệm chức năng xử lý, phân tích và suy luận thông minh. Sự kết hợp này cho phép vượt qua những hạn chế cố hữu của phương pháp quan trắc truyền thống vốn phụ thuộc vào mạng lưới trạm đo phân tán, chi phí cao và độ bao phủ hạn chế. Thay vào đó, hệ thống mới có khả năng cung cấp thông tin theo thời gian gần thực, đồng bộ trên quy mô quốc gia, từ đó nâng cao đáng kể năng lực dự báo, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định.Một trong những nội dung trọng tâm là nhiệm vụ xây dựng hệ thống giám sát chất lượng không khí theo thời gian thực, tích hợp thông tin nguồn thải nhằm phát hiện và cảnh báo các điểm nóng ô nhiễm. Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy ô nhiễm không khí, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, đang là vấn đề cấp bách với nhiều thời điểm chỉ số chất lượng không khí vượt ngưỡng nguy hại, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng . Trong khi đó, hệ thống quan trắc hiện tại vẫn còn phân tán, thiếu khả năng tích hợp và chưa đáp ứng yêu cầu giám sát liên tục trên diện rộng. Giải pháp được đề xuất dựa trên việc kết hợp dữ liệu viễn thám vệ tinh, dữ liệu khí tượng, dữ liệu trạm quan trắc và các mô hình học máy để ước tính nồng độ các chất ô nhiễm như PM2.5 và NO₂ theo giờ với độ phân giải cao. Đồng thời, việc xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn thải và tích hợp vào hệ thống giúp xác định mối liên hệ giữa phát thải và ô nhiễm, từ đó hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý môi trường. Đây là bước chuyển quan trọng từ giám sát thụ động sang giám sát chủ động, có khả năng cảnh báo sớm và định hướng hành động.Song song với đó, lĩnh vực phòng chống thiên tai cũng được chú trọng thông qua nhiệm vụ ứng dụng viễn thám và AI trong giám sát ngập lụt và sạt lở bờ sông, bờ biển. Trong bối cảnh thiên tai diễn biến ngày càng cực đoan, việc cung cấp thông tin nhanh chóng, chính xác về phạm vi ngập và khu vực sạt lở có ý nghĩa sống còn đối với công tác chỉ đạo, điều hành. Công nghệ viễn thám, đặc biệt là dữ liệu radar, cho phép quan sát ngay cả trong điều kiện mây mù, mưa lớn – những thời điểm thiên tai thường xảy ra, kết hợp với AI giúp tự động hóa quá trình phát hiện và đánh giá rủi ro .Không dừng lại ở giám sát hiện trạng, các hệ thống này còn hướng tới khả năng dự báo và mô phỏng, hỗ trợ xây dựng các kịch bản ứng phó và giảm thiểu thiệt hại. Việc tích hợp dữ liệu lớn và xây dựng nền tảng WebGIS cho phép chia sẻ thông tin nhanh chóng đến các cấp quản lý, từ trung ương đến địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp trong phòng chống thiên tai.Trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiệm vụ giám sát thông minh diện tích và sản lượng lúa thể hiện rõ vai trò của công nghệ số trong bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Với đặc thù sản xuất phân tán và chịu ảnh hưởng lớn từ điều kiện tự nhiên, việc nắm bắt kịp thời thông tin về diện tích gieo trồng, sinh trưởng và năng suất lúa là yếu tố then chốt trong điều hành sản xuất. Ứng dụng viễn thám đa nguồn kết hợp AI cho phép theo dõi liên tục và định lượng khách quan các chỉ tiêu này trên phạm vi toàn quốc, giảm phụ thuộc vào phương pháp thống kê truyền thống vốn tốn kém và dễ sai lệch . Một điểm đột phá khác là nhiệm vụ xây dựng hệ sinh thái bản sao số rừng quốc gia (VN-DFT). Đây là bước tiến mang tính chiến lược, đưa công nghệ bản sao số (Digital Twin) vào quản lý tài nguyên rừng. Thông qua việc kết hợp dữ liệu LiDAR mật độ cao, viễn thám siêu phổ và AI, hệ thống cho phép tái hiện không gian rừng dưới dạng mô hình 3D với độ chính xác cao, đồng thời theo dõi biến động theo thời gian thực . Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả giám sát, phát hiện sớm cháy rừng, sâu bệnh mà còn tạo nền tảng dữ liệu phục vụ quản trị minh bạch, đáp ứng các cam kết quốc tế về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.Bên cạnh các nhiệm vụ công nghệ, yếu tố con người và hệ sinh thái tri thức cũng được xác định là then chốt. Nhiệm vụ phát triển hệ sinh thái đào tạo và nghiên cứu ứng dụng viễn thám và AI nhằm giải quyết bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao, vốn đang là điểm nghẽn trong quá trình triển khai các hệ thống công nghệ hiện đại. Mô hình hệ sinh thái kết nối chặt chẽ giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ và ứng dụng thực tiễn .Có thể thấy, năm nhiệm vụ được đề xuất không tồn tại riêng lẻ mà được thiết kế như một hệ thống liên kết chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau. Từ giám sát môi trường, phòng chống thiên tai, quản lý sản xuất nông nghiệp đến bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển nguồn nhân lực, tất cả đều hướng tới mục tiêu chung là xây dựng một hạ tầng số hiện đại, dựa trên dữ liệu và công nghệ tiên tiến.Về mặt kinh tế, việc ứng dụng viễn thám và AI giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư và vận hành so với các phương pháp truyền thống, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực thông qua tự động hóa và tối ưu hóa quy trình. Về mặt xã hội, các hệ thống này cung cấp thông tin kịp thời, minh bạch cho người dân và cơ quan quản lý, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và nâng cao chất lượng cuộc sống. Về môi trường, việc giám sát liên tục và chính xác giúp phát hiện sớm các nguy cơ, hỗ trợ bảo tồn tài nguyên và phát triển bền vững.Trong dài hạn, việc triển khai thành công các nhiệm vụ này sẽ tạo nền tảng cho việc hình thành hệ thống quan trắc, giám sát và cảnh báo tự động quy mô quốc gia, tích hợp đa lĩnh vực, đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại. Đây cũng là bước đi quan trọng để Việt Nam bắt kịp xu thế công nghệ toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vai trò của khoa học công nghệ trong phát triển kinh tế – xã hội.Có thể khẳng định, chiến lược phát triển công nghệ viễn thám và trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn có tầm nhìn dài hạn, đặt nền móng cho một hệ sinh thái quản trị thông minh, bền vững và thích ứng với những thách thức của tương lai.