Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, dữ liệu đã được xác định là nguồn tài nguyên mới, đóng vai trò nền tảng cho quản trị số, phát triển kinh tế số và xã hội số. Đối với lĩnh vực viễn thám, dữ liệu không chỉ phản ánh hiện trạng tài nguyên, môi trường, đất đai, rừng, nguồn nước hay thiên tai mà còn là đầu vào quan trọng cho nhiều hệ thống phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định. Tuy nhiên, để phát huy được giá trị của nguồn dữ liệu này, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng một cơ sở dữ liệu tập trung, được chuẩn hóa, quản trị thống nhất và có khả năng kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác trong hệ thống của Chính phủ.Xuất phát từ yêu cầu đó, Cục Viễn thám quốc gia đã ban hành Kế hoạch xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu lĩnh vực viễn thám trên cơ sở triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 214/NQ-CP của Chính phủ và các kế hoạch chuyển đổi số của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Mục tiêu xuyên suốt của kế hoạch là xây dựng cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia theo hướng tập trung, thống nhất, đồng bộ; bảo đảm dữ liệu được chuẩn hóa theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, đồng thời kết nối với Trung tâm Dữ liệu quốc gia và hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ. Để hiện thực hóa mục tiêu này, kế hoạch xác định sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm cần được triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2026-2030.Hoàn thiện thể chế và khung quản trị dữ liệuNhiệm vụ đầu tiên mang tính nền tảng là xây dựng đầy đủ hành lang pháp lý và các quy định quản trị dữ liệu. Theo kế hoạch, Cục Viễn thám quốc gia sẽ xây dựng Khung kiến trúc dữ liệu viễn thám, Khung quản trị dữ liệu và Từ điển dữ liệu lĩnh vực viễn thám dùng chung; đồng thời ban hành quy định về kết nối, khai thác, chia sẻ dữ liệu và quy chế quản lý, vận hành cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia. Đây là điều kiện tiên quyết để các hệ thống thông tin được xây dựng theo cùng một chuẩn kỹ thuật, tránh tình trạng mỗi đơn vị phát triển một mô hình dữ liệu riêng, gây khó khăn trong quá trình tích hợp và chia sẻ sau này. Theo phụ lục kế hoạch, các nhiệm vụ này sẽ được hoàn thành trong năm 2026 hoặc ngay sau khi cơ sở dữ liệu chính thức đi vào vận hành. Chuẩn hóa và làm sạch kho dữ liệu viễn thám quốc giaNếu thể chế là nền móng thì chất lượng dữ liệu chính là yếu tố quyết định giá trị của cơ sở dữ liệu. Hiện nay hệ thống đang quản lý gần 70.000 metadata mức 1A, 2A; hơn 13.600 metadata mức 3A, 3B cùng hàng chục nghìn tệp ảnh viễn thám các cấp độ khác nhau. Đặc biệt, khoảng 80.000 tệp dữ liệu lịch sử chưa được chuẩn hóa cần được rà soát, phân loại và xử lý. Đây là khối lượng công việc rất lớn nhưng có ý nghĩa quyết định, bởi dữ liệu chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được chuẩn hóa đồng bộ, loại bỏ trùng lặp, bổ sung đầy đủ thông tin và được cập nhật thường xuyên. Kế hoạch đặt mục tiêu hoàn thiện cơ sở dữ liệu trong giai đoạn 2026-2030 và duy trì cập nhật liên tục để bảo đảm dữ liệu luôn phản ánh đúng hiện trạng. Đẩy mạnh kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệuMột trong những điểm nhấn của kế hoạch là chuyển đổi từ mô hình quản lý dữ liệu khép kín sang dữ liệu kết nối và dùng chung. Theo đó, cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia sẽ được đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia theo lộ trình của Chính phủ; đồng thời kết nối với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các hệ thống thông tin có liên quan. Song song với đó, Cục sẽ xây dựng danh mục dữ liệu mở để từng bước mở rộng khả năng khai thác dữ liệu phục vụ người dân, doanh nghiệp, các viện nghiên cứu và các cơ quan quản lý nhà nước. Việc kết nối liên thông không chỉ giúp giảm trùng lặp trong đầu tư dữ liệu mà còn tạo điều kiện hình thành các dịch vụ số và các ứng dụng phân tích dựa trên dữ liệu viễn thám. Nâng cấp nền tảng công nghệ và hạ tầng kỹ thuậtKhối lượng dữ liệu viễn thám ngày càng tăng đòi hỏi hạ tầng công nghệ phải được nâng cấp tương ứng. Vì vậy, kế hoạch xác định nhiệm vụ phát triển và nâng cấp các phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu, tìm kiếm dữ liệu, công bố metadata và quản trị hệ thống theo hướng hiện đại, đáp ứng yêu cầu xử lý dữ liệu lớn. Đồng thời, hệ thống lưu trữ, xử lý và truyền dẫn dữ liệu cũng sẽ được đầu tư nâng cấp để bảo đảm khả năng tiếp nhận, lưu trữ và khai thác hiệu quả lượng dữ liệu vệ tinh ngày càng lớn trong những năm tới. Đây là tiền đề quan trọng để ứng dụng trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và phân tích dữ liệu lớn vào xử lý dữ liệu viễn thám. Duy trì vận hành ổn định và nâng cao hiệu quả khai thác hệ thốngKhác với các dự án đầu tư theo từng giai đoạn, cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia là hệ thống phải vận hành liên tục, cập nhật thường xuyên và phục vụ khai thác hằng ngày. Vì vậy, kế hoạch giao Đài Viễn thám quốc gia chủ trì công tác thu nhận, xử lý, lưu trữ, cập nhật, vận hành và chia sẻ dữ liệu; đồng thời duy trì, bảo dưỡng, nâng cấp hệ thống trong suốt quá trình hoạt động. Đây là nhiệm vụ mang tính thường xuyên nhằm bảo đảm cơ sở dữ liệu luôn ổn định, sẵn sàng phục vụ công tác quản lý nhà nước cũng như nhu cầu khai thác của các tổ chức, cá nhân theo quy định. Bảo đảm an toàn thông tin và an ninh dữ liệuCùng với quá trình mở rộng kết nối và chia sẻ dữ liệu, yêu cầu về bảo đảm an toàn thông tin ngày càng trở nên cấp thiết. Kế hoạch đặt ra các nhiệm vụ lập hồ sơ xác định cấp độ an toàn cho hệ thống thông tin, triển khai các giải pháp bảo mật dữ liệu, thường xuyên đánh giá rủi ro, cập nhật bản vá, giám sát an toàn hệ thống và xây dựng phương án sao lưu, phục hồi dữ liệu. Đây là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ tài sản dữ liệu quốc gia trước các nguy cơ tấn công mạng, đồng thời đáp ứng các quy định về an toàn thông tin trong quá trình kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống. Kế hoạch cũng phân công rõ trách nhiệm giữa các đơn vị. Phòng Cơ sở hạ tầng viễn thám là đầu mối tham mưu, theo dõi và tổng hợp kết quả thực hiện; Đài Viễn thám quốc gia chịu trách nhiệm trực tiếp triển khai các nhiệm vụ kỹ thuật, vận hành hệ thống và cập nhật dữ liệu; các phòng, đơn vị thuộc Cục phối hợp thực hiện theo chức năng được giao. Việc xác định rõ đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp, thời gian hoàn thành và sản phẩm đầu ra đối với từng nhiệm vụ sẽ tạo cơ sở để theo dõi tiến độ, kiểm soát chất lượng và bảo đảm tính khả thi trong quá trình triển khai. Việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật mà còn là bước đi chiến lược nhằm hình thành hạ tầng dữ liệu số của ngành viễn thám. Khi hệ thống được hoàn thiện và kết nối đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia, dữ liệu viễn thám sẽ trở thành nguồn tài nguyên số có giá trị, phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước, hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Cục Viễn thám quốc gia tiếp tục triển khai các ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số tiên tiến trong quản lý, khai thác và cung cấp dịch vụ dữ liệu viễn thám trong giai đoạn tới.